Thời hiệu khởi kiện vụ án hành chính và cách tính đúng ngày
Một năm nghe có vẻ dài, nhưng trong các vụ án hành chính chúng tôi từng nhận, khoảng thời gian đó thường bị tiêu hết trước khi người dân kịp nghĩ đến Tòa án: vài tháng chờ cơ quan “xem xét lại”, vài tháng nữa đi lại hỏi han, rồi một lá đơn khiếu nại gửi nhầm nơi. Đến lúc tìm luật sư, câu hỏi đầu tiên không còn là “có thắng không” mà là “còn kiện được không”. Thời hiệu là điều kiện mà Tòa án kiểm tra ngay khi nhận đơn, và nếu đã hết thì lẽ phải đến đâu cũng không cứu được hồ sơ.
03 điều cần nhớ về thời hiệu
- Thời hiệu khởi kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính, quyết định kỷ luật buộc thôi việc là 01 năm kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định, hành vi (điểm a khoản 2 Điều 116 Luật TTHC).
- Nếu đã khiếu nại đúng quy định, thời hiệu 01 năm được tính từ ngày nhận hoặc biết quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu, lần hai, hoặc từ ngày hết thời hạn giải quyết mà cơ quan không giải quyết, không trả lời (khoản 3 Điều 116).
- Ngày đầu tiên không tính, ngày cuối rơi vào ngày nghỉ thì lùi sang ngày làm việc kế tiếp; thời gian có sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan, thời gian sửa đơn theo yêu cầu của Tòa án và thời gian hòa giải, đối thoại trước thụ lý không tính vào thời hiệu.
Thời hiệu được tính từ mốc nào
Điều 116 Luật Tố tụng hành chính 2015 (Luật TTHC, Văn bản hợp nhất số 13/VBHN-VPQH ngày 06/02/2026, đã hợp nhất các luật sửa đổi đến Luật 85/2025/QH15 và Luật 102/2025/QH15) chia thời hiệu theo hai nhóm: chưa khiếu nại và đã khiếu nại.
| Trường hợp | Thời hiệu | Mốc bắt đầu | Căn cứ |
| Khởi kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính, quyết định kỷ luật buộc thôi việc, chưa khiếu nại | 01 năm | Ngày nhận được hoặc biết được quyết định, hành vi | điểm a khoản 2 Điều 116 |
| Quyết định giải quyết khiếu nại về xử lý vụ việc cạnh tranh, khiếu nại trong hoạt động kiểm toán nhà nước | 30 ngày | Ngày nhận được quyết định giải quyết khiếu nại | điểm b khoản 2 Điều 116 |
| Danh sách cử tri | Đến trước ngày bầu cử 05 ngày | Ngày nhận thông báo kết quả giải quyết khiếu nại, hoặc ngày hết hạn giải quyết mà không nhận được thông báo | điểm c khoản 2 Điều 116 |
| Đã khiếu nại, có quyết định giải quyết lần đầu hoặc lần hai | 01 năm | Ngày nhận được hoặc biết được quyết định giải quyết khiếu nại | điểm a khoản 3 Điều 116 |
| Đã khiếu nại, hết thời hạn mà không được giải quyết, không có văn bản trả lời | 01 năm | Ngày hết thời hạn giải quyết khiếu nại theo quy định | điểm b khoản 3 Điều 116 |
“Nhận được” và “biết được” khác nhau thế nào
Luật dùng cả hai mốc vì không phải ai cũng được giao quyết định tận tay. Người trực tiếp là đối tượng của quyết định thường “nhận được”: có biên bản giao nhận, có chữ ký trên sổ, có phiếu báo phát bưu chính. Người thứ ba bị ảnh hưởng, như hàng xóm của người được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thường chỉ “biết được” khi đi làm thủ tục, khi bị chặn lối đi, hoặc khi được Tòa án thông báo trong một vụ án khác.
Trong vụ án, bên bị kiện thường lập luận rằng người khởi kiện đã biết từ lâu, còn người khởi kiện lập luận mình mới biết. Bên nào có chứng cứ cụ thể hơn sẽ thắng ở điểm này. Vì vậy, ngay khi biết đến quyết định, nên lưu lại dấu vết thời điểm biết: văn bản trả lời của cơ quan, tin nhắn, biên bản làm việc. Ngược lại, nếu quyết định đã được niêm yết công khai đúng thủ tục tại trụ sở UBND hoặc khu dân cư, rất khó thuyết phục Tòa án rằng mình không biết.
Khiếu nại “theo đúng quy định” là điều kiện để được tính lại
Khoản 3 Điều 116 chỉ áp dụng khi đương sự khiếu nại “theo đúng quy định của pháp luật”. Trong thực tế xét xử, cụm từ này thường được hiểu là khiếu nại trong thời hiệu khiếu nại, gửi đúng người có thẩm quyền và được thụ lý. Thời hiệu khiếu nại theo Điều 9 Luật Khiếu nại 2011 (Luật KN, Văn bản hợp nhất số 28/VBHN-VPQH ngày 13/3/2026) là 90 ngày kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định, hành vi.
Hệ quả thực tế: nếu ông A nhận quyết định ngày 01/3, đợi đến tháng 10 mới khiếu nại, đơn khiếu nại có thể bị từ chối thụ lý vì hết thời hiệu (khoản 6 Điều 11 Luật KN). Khi đó ông A không được hưởng mốc tính lại của khoản 3 Điều 116, và thời hiệu khởi kiện vẫn chạy từ ngày 01/3. Đến lúc nhận văn bản không thụ lý, có khi chỉ còn vài tháng, thậm chí đã hết. Thời hiệu khiếu nại và các trường hợp không thụ lý sẽ được phân tích riêng trong cụm bài về khiếu nại.
Khi cơ quan không giải quyết khiếu nại
Điểm b khoản 3 Điều 116 tính thời hiệu từ “ngày hết thời hạn giải quyết khiếu nại”. Muốn biết ngày đó, cần cộng ba lớp thời hạn theo Luật KN:
| Bước | Thời hạn | Căn cứ |
| Thụ lý khiếu nại lần đầu | 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn | Điều 27 Luật KN, sửa đổi bởi điểm b khoản 15 Điều 2 Luật 136/2025/QH15 |
| Giải quyết khiếu nại lần đầu | 30 ngày kể từ ngày thụ lý; phức tạp không quá 45 ngày; vùng sâu, vùng xa 45 ngày, phức tạp không quá 60 ngày | Điều 28 Luật KN |
| Giải quyết khiếu nại lần hai | 45 ngày kể từ ngày thụ lý; phức tạp không quá 60 ngày; vùng sâu, vùng xa 60 ngày, phức tạp không quá 70 ngày | Điều 37 Luật KN |
Khó khăn nằm ở chỗ người khiếu nại thường không biết vụ việc có bị coi là “phức tạp” hay không, và cơ quan cũng không phải lúc nào cũng gửi thông báo thụ lý. Cách an toàn là tính theo thời hạn dài nhất có thể, nhưng nộp đơn khởi kiện trước mốc sớm nhất có thể. Đừng để mình phụ thuộc vào việc chứng minh cơ quan đã thụ lý vào ngày nào.
Cách đếm ngày theo Bộ luật Dân sự
Khoản 5 Điều 116 Luật TTHC dẫn chiếu quy định của Bộ luật Dân sự 2015 (BLDS) về cách xác định thời hạn, thời hiệu. Ba quy tắc thường dùng:
- Thời hạn tính bằng ngày, tháng, năm thì ngày đầu tiên không tính, bắt đầu từ ngày tiếp theo liền kề (khoản 2 Điều 147 BLDS).
- Thời hạn tính bằng năm kết thúc vào cuối ngày, tháng tương ứng của năm cuối cùng (khoản 4 Điều 148 BLDS).
- Ngày cuối cùng là ngày nghỉ cuối tuần hoặc nghỉ lễ thì thời hạn kết thúc vào cuối ngày làm việc tiếp theo (khoản 5 Điều 148 BLDS).
Ví dụ: bà B nhận quyết định ngày 14/11/2025. Thời hiệu bắt đầu từ 15/11/2025 và kết thúc lúc 24 giờ ngày 14/11/2026. Ngày 14/11/2026 là thứ Bảy, nên thời hạn kéo đến hết ngày làm việc tiếp theo là thứ Hai 16/11/2026. Hai ngày này đôi khi là tất cả những gì giữ được quyền khởi kiện.
Những khoảng thời gian không tính vào thời hiệu
| Khoảng thời gian | Điều kiện | Căn cứ |
| Có sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan | Sự kiện thực sự làm người khởi kiện không thể khởi kiện; người khởi kiện phải chứng minh | khoản 4 Điều 116, khoản 13, 14 Điều 3 Luật TTHC; Điều 156 BLDS |
| Sửa đổi, bổ sung đơn theo yêu cầu của Tòa án | Chỉ thời gian theo thông báo của Thẩm phán | khoản 2 Điều 122 Luật TTHC |
| Hòa giải, đối thoại trước khi thụ lý | Vụ việc sau đó được giải quyết theo tố tụng | khoản 9 Điều 16 Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020 |
| Người khởi kiện là người chưa thành niên, mất năng lực hành vi dân sự chưa có người đại diện | Đến khi có người đại diện | Không có quy định trực tiếp trong Luật TTHC; thực tiễn áp dụng tương tự Điều 156 BLDS qua dẫn chiếu tại khoản 5 Điều 116 |
Hai lưu ý từ thực tế xét xử:
Thứ nhất, bất khả kháng và trở ngại khách quan phải là sự kiện cụ thể, có ngày bắt đầu, ngày kết thúc và có quan hệ trực tiếp với việc không thể nộp đơn. Nằm viện điều trị có hồ sơ bệnh án là một trường hợp thuyết phục. “Bận công việc” hay “đang chờ cơ quan giải quyết lại” thì không. Nếu sự kiện chỉ kéo dài ba tuần trong khi đơn trễ ba tháng, Tòa án chỉ trừ ba tuần.
Thứ hai, khoản 4 Điều 116 viết cho các thời hạn tại điểm a, b khoản 2. Với trường hợp đã khiếu nại theo khoản 3, căn cứ để trừ thời gian bất khả kháng là khoản 5 Điều 116 dẫn sang Điều 156 BLDS. Kết quả gần như giống nhau, nhưng khi viết đơn nên nêu đúng căn cứ.
Về thời gian hòa giải, đối thoại tại Tòa án trước khi thụ lý: theo Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án, khi nộp đơn khởi kiện, người khởi kiện được hỏi có muốn đối thoại hay không. Nếu đồng ý, thời gian từ khi Tòa nhận đơn đến khi kết thúc đối thoại không tính vào thời hiệu. Cơ chế này khác với phiên đối thoại trong vụ án sau khi thụ lý; xem thêm ở bài đối thoại trong vụ án hành chính.
Ngày khởi kiện được xác định như thế nào
Thời hiệu được kiểm tra theo ngày khởi kiện, không phải ngày Tòa án thụ lý. Điều 120 Luật TTHC và Nghị quyết 01/2026/NQ-HĐTP (hiệu lực từ 01/3/2026) xác định:
| Phương thức nộp | Ngày khởi kiện |
| Nộp trực tiếp tại Tòa án | Ngày nộp đơn |
| Gửi qua bưu chính | Ngày có dấu bưu chính nơi gửi; không có dấu thì ngày gửi do đương sự chứng minh; không chứng minh được thì ngày Tòa án nhận |
| Gửi qua Hệ thống dịch vụ công Tòa án | Ngày gửi đơn được hệ thống xác nhận gửi thành công (khoản 2 Điều 22 Nghị quyết 01/2026/NQ-HĐTP) |
| Tòa án chuyển vụ án sang dân sự hoặc do phát hiện ở phiên tòa | Ngày gửi đơn đến Tòa án đã thụ lý ban đầu (khoản 4 Điều 120) |
Khi sát hạn, gửi bưu chính phải giữ biên lai có ghi ngày; gửi trực tuyến phải lưu thông báo xác nhận của hệ thống. Đây là những tờ giấy rẻ nhất nhưng đắt giá nhất của cả hồ sơ.
Một chi tiết hay bị bỏ sót nằm ở tạm ứng án phí. Nếu Tòa án đã trả đơn vì không nộp biên lai đúng hạn, rồi người khởi kiện mới nộp, thì ngày khởi kiện là ngày nộp lại đơn, trừ khi chứng minh đã nộp tiền đúng hạn nhưng vì bất khả kháng mà nộp biên lai trễ (điểm b, điểm c khoản 3 Điều 125 Luật TTHC). Nói cách khác, chậm nộp biên lai có thể làm mất luôn ngày khởi kiện ban đầu. Cách nộp đơn và tạm ứng án phí xem bài đơn khởi kiện vụ án hành chính.
Hết thời hiệu thì hậu quả là gì
Khoản 1 Điều 116 nói rõ: hết thời hiệu thì mất quyền khởi kiện. Khoản 1 Điều 123 không liệt kê hết thời hiệu là một trường hợp trả lại đơn; trên thực tế, có Tòa án vẫn trả đơn với lý do người khởi kiện không còn quyền khởi kiện, và người khởi kiện có thể khiếu nại theo Điều 124. Nếu đã thụ lý mới phát hiện, Tòa án đình chỉ giải quyết vụ án theo điểm g khoản 1 Điều 143 Luật TTHC. Khác với trường hợp rút đơn, đình chỉ vì hết thời hiệu không thuộc các ngoại lệ được kiện lại tại khoản 1 Điều 144.
Thời hiệu khởi kiện cũng quyết định số phận của yêu cầu bồi thường đi kèm. Khoản 2 Điều 6 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2017 (Văn bản hợp nhất số 161/2026/VBHN-LQ-VPQH) quy định thời hiệu yêu cầu bồi thường trong quá trình giải quyết vụ án hành chính được xác định theo thời hiệu khởi kiện vụ án hành chính. Hết thời hiệu khởi kiện thì cũng không còn đường đòi bồi thường trong vụ án đó; xem thêm bài bồi thường trong vụ án hành chính.
Còn một lối thoát hẹp: nếu quyết định gốc đã hết thời hiệu nhưng sau đó cơ quan ban hành một quyết định mới (sửa đổi, thay thế, hoặc giải quyết lại theo yêu cầu), thì quyết định mới là đối tượng khởi kiện độc lập với thời hiệu riêng. Cần đọc kỹ quyết định mới có thực sự chứa nội dung giải quyết mới, hay chỉ là văn bản trả lời lặp lại nội dung cũ.
Tình huống tư vấn
Ông C nhận quyết định thu hồi một phần thửa đất ngày 10/02/2025 và gửi đơn khiếu nại lần đầu ngày 20/3/2025, trong hạn 90 ngày. Cơ quan có thẩm quyền thụ lý nhưng đến cuối năm vẫn không ra quyết định giải quyết. Tháng 9/2026, ông C đến văn phòng hỏi còn kiện được không.
Chúng tôi tính như sau. Không có văn bản thụ lý, nên lấy mốc an toàn: cơ quan phải thụ lý chậm nhất sau khoảng 10 ngày kể từ khi nhận đơn (luật cũ trước 01/7/2026 quy định 10 ngày), cộng thời hạn giải quyết tối đa 45 ngày cho vụ việc phức tạp. Thời hạn giải quyết hết vào khoảng giữa tháng 5/2025. Theo điểm b khoản 3 Điều 116, thời hiệu 01 năm chạy đến khoảng giữa tháng 5/2026. Đến tháng 9/2026 thì đã quá.
Nếu tính theo điểm a khoản 2 Điều 116, từ ngày nhận quyết định 10/02/2025, thời hiệu cũng đã hết từ 10/02/2026. Ông C mất quyền khởi kiện quyết định thu hồi đất. Hướng còn lại là xem phương án bồi thường, hỗ trợ (một quyết định riêng ban hành sau) còn thời hiệu không. May mắn là quyết định phê duyệt phương án được giao cho ông vào tháng 12/2025, nên vẫn còn kiện được phần này.
Câu chuyện của ông C không hiếm. Nếu đang khiếu nại mà cơ quan im lặng, nên nộp đơn khởi kiện ngay khi hết thời hạn giải quyết, đừng chờ. Trường hợp mốc thời gian chồng chéo, có nhiều quyết định nối tiếp nhau, nên nhờ luật sư hành chính lập bảng tính thời hiệu cho từng quyết định trước khi chọn đối tượng kiện.
Câu hỏi thường gặp
Thời hiệu khởi kiện vụ án hành chính là bao lâu?
Thông thường là 01 năm kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định hành chính, hành vi hành chính (điểm a khoản 2 Điều 116 Luật TTHC). Với quyết định giải quyết khiếu nại về cạnh tranh, kiểm toán nhà nước là 30 ngày; với danh sách cử tri là đến trước ngày bầu cử 05 ngày.
Đã khiếu nại rồi thì thời hiệu khởi kiện tính từ khi nào?
Tính 01 năm từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu hoặc lần hai. Nếu hết hạn mà cơ quan không giải quyết, không trả lời, thì tính 01 năm từ ngày hết thời hạn giải quyết (khoản 3 Điều 116 Luật TTHC). Điều kiện là khiếu nại phải đúng quy định, trong đó có thời hiệu khiếu nại 90 ngày.
Quá thời hiệu vì ốm nằm viện thì có được khởi kiện không?
Được, nếu chứng minh được thời gian nằm viện thực sự làm mình không thể khởi kiện. Khoảng thời gian đó không tính vào thời hiệu (khoản 4 Điều 116 Luật TTHC). Cần hồ sơ bệnh án, giấy ra viện ghi rõ ngày vào, ngày ra. Chỉ phần thời gian được chứng minh mới được trừ.
Gửi đơn qua bưu điện thì tính ngày nào là ngày khởi kiện?
Tòa án yêu cầu sửa đơn thì thời gian sửa có bị trừ vào thời hiệu không?
Quyết định ban hành đã hơn một năm nhưng tôi mới biết thì sao?
Thời hiệu tính từ ngày biết được. Người khởi kiện cần trình bày rõ thời điểm và hoàn cảnh biết được quyết định, kèm chứng cứ. Nếu bên bị kiện chứng minh được quyết định đã được giao hoặc niêm yết hợp lệ từ trước, Tòa án sẽ lấy mốc đó.
Hết thời hiệu khởi kiện thì có còn cách nào không?
Hướng khả thi nhất là tìm quyết định hành chính mới liên quan còn trong thời hiệu, ví dụ quyết định phê duyệt phương án bồi thường ban hành sau quyết định thu hồi đất, hoặc quyết định giải quyết lại hồ sơ. Ngoài ra có thể đề nghị chính cơ quan ban hành tự xem xét lại, nhưng đó không phải là quyền khởi kiện và không có thời hạn bắt buộc cơ quan phải trả lời theo tố tụng..
