Giải quyết tố cáo từ thụ lý đến kết luận và xử lý vi phạm

Người tố cáo thường tính 30 ngày từ hôm gửi đơn qua đường bưu điện. Đến ngày thứ 31 không thấy hồi âm, họ gửi tiếp lên cấp trên, kèm lời trách cơ quan “không giải quyết”. Cấp trên đọc hồ sơ và thấy tố cáo mới được thụ lý cách đó hai tuần. Theo khoản 1 Điều 30 Luật Tố cáo, 30 ngày chỉ bắt đầu từ ngày thụ lý. Trước đó còn tới 10 ngày làm việc để cơ quan kiểm tra điều kiện thụ lý, chưa kể thời gian chuyển đơn nếu gửi sai nơi.

Tóm tắt

• Trình tự giải quyết tố cáo có bốn bước: thụ lý, xác minh, kết luận, xử lý kết luận (Điều 28 Luật Tố cáo).
• Tố cáo vi phạm trong thực hiện nhiệm vụ, công vụ do người đứng đầu cơ quan quản lý người bị tố cáo giải quyết; tố cáo người đứng đầu hoặc cấp phó thì lên cấp trên trực tiếp (khoản 1 Điều 12). Tố cáo vi phạm quản lý nhà nước trong các lĩnh vực do cơ quan quản lý lĩnh vực đó giải quyết (Điều 41).
• Cơ quan nhận tố cáo có 07 ngày làm việc, tối đa 10 ngày làm việc, để kiểm tra điều kiện thụ lý (khoản 1 Điều 24). Thời hạn giải quyết là 30 ngày kể từ ngày thụ lý; vụ việc phức tạp gia hạn một lần, đặc biệt phức tạp gia hạn hai lần, mỗi lần không quá 30 ngày (Điều 30).
• Kết luận phải được gửi trong 05 ngày làm việc; người giải quyết phải tiến hành xử lý trong 07 ngày làm việc kể từ ngày ban hành kết luận (khoản 3 Điều 35, khoản 1 Điều 36).
• Quá hạn mà chưa giải quyết, hoặc có căn cứ việc giải quyết không đúng pháp luật, người tố cáo được tố cáo tiếp lên người đứng đầu cơ quan cấp trên trực tiếp (Điều 37, 38).

Ai có thẩm quyền giải quyết tố cáo

Luật Tố cáo 2018 (Văn bản hợp nhất số 29/VBHN-VPQH ngày 13/3/2026, đã hợp nhất Luật 136/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/7/2026) chia tố cáo làm hai loại, và mỗi loại có cách xác định thẩm quyền riêng. Nếu chưa chắc việc của mình là tố cáo hay khiếu nại, hãy xem bài phân biệt khiếu nại và tố cáo trước.

Tố cáo vi phạm trong thực hiện nhiệm vụ, công vụ

Nguyên tắc ở khoản 1 Điều 12 là “ai quản lý thì người đó giải quyết”. Tố cáo cán bộ, công chức, viên chức do người đứng đầu cơ quan quản lý họ giải quyết. Tố cáo người đứng đầu hoặc cấp phó do người đứng đầu cơ quan cấp trên trực tiếp giải quyết. Tố cáo chính cơ quan, tổ chức do người đứng đầu cơ quan cấp trên trực tiếp giải quyết (khoản 6 Điều 12).

Trong cơ quan hành chính, Luật 136/2025/QH15 đã sửa Điều 13 để bỏ cấp huyện. Các tuyến thường gặp hiện nay:

Ngoài cơ quan hành chính, Luật Tố cáo có điều riêng cho Tòa án (Điều 14), Viện kiểm sát (Điều 15), Kiểm toán nhà nước (Điều 16), đơn vị sự nghiệp công lập (Điều 18), doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ (Điều 19) và tổ chức chính trị, chính trị – xã hội (Điều 20). Cần chọn đúng điều trước khi xác định chức danh.

Khi người bị tố cáo đã chuyển công tác hoặc cơ quan đã sáp nhập

Đây là câu hỏi chúng tôi gặp nhiều nhất từ năm 2025, khi hàng loạt cơ quan được sắp xếp lại. Khoản 3 đến khoản 5 Điều 12 Luật Tố cáo trả lời theo từng tình huống:

Trường hợp không rơi vào các khoản trên, Bộ trưởng hoặc Chủ tịch UBND cấp tỉnh xác định thẩm quyền đối với người, cơ quan thuộc quyền quản lý của mình tại thời điểm vi phạm (khoản 7 Điều 12). Trong thực tế, khi chưa có văn bản xác định cơ quan kế thừa, chúng tôi thường gửi đơn đến người có thẩm quyền theo khoản 7 để được xác định, thay vì đoán.

Tố cáo vi phạm quản lý nhà nước trong các lĩnh vực

Doanh nghiệp xả thải, cơ sở kinh doanh không phép, chủ đầu tư xây sai giấy phép: đây là tố cáo vi phạm về quản lý nhà nước trong các lĩnh vực. Cơ quan có chức năng quản lý lĩnh vực đó giải quyết (khoản 1 Điều 41). Nhiều hành vi thuộc nhiều cơ quan thì các cơ quan phối hợp xác định cơ quan chủ trì; thuộc thẩm quyền của nhiều cơ quan thì cơ quan thụ lý đầu tiên giải quyết (khoản 2, khoản 3 Điều 41).

Từ khi nhận đơn đến khi thụ lý

Khoản 1 Điều 24 Luật Tố cáo cho cơ quan 07 ngày làm việc để vào sổ, phân loại, kiểm tra thông tin người tố cáo và điều kiện thụ lý. Nếu phải xác minh ở nhiều địa điểm hoặc ủy quyền cho cơ quan khác xác minh, thời hạn này được kéo dài nhưng tổng cộng không quá 10 ngày làm việc. Người tố cáo không cư trú tại địa bàn có thể được xác minh qua cơ quan ngang cấp hoặc cấp dưới theo ủy quyền (khoản 1 Điều 9 Nghị định 31/2019/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 156/2026/NĐ-CP, Văn bản hợp nhất số 01/2026/VBHN-NĐ-TTCP ngày 30/9/2026).

Tố cáo không thuộc thẩm quyền thì trong 05 ngày làm việc phải chuyển đến đúng nơi và thông báo cho người tố cáo (khoản 2 Điều 24). Có hai ngoại lệ khiến đơn không được xử lý ở nơi nhận: đơn gửi đồng thời nhiều nơi trong đó có nơi có thẩm quyền, hoặc đã được hướng dẫn mà vẫn gửi sai nơi (khoản 3 Điều 24).

Người giải quyết ra quyết định thụ lý khi có đủ bốn điều kiện tại khoản 1 Điều 29: tố cáo đúng hình thức tại Điều 23; người tố cáo đủ năng lực hành vi dân sự hoặc có người đại diện; vụ việc thuộc thẩm quyền; nội dung có cơ sở xác định người vi phạm và hành vi vi phạm. Quyết định thụ lý theo Mẫu số 04 ghi rõ nội dung được thụ lý và thời hạn giải quyết. Trong 05 ngày làm việc kể từ ngày thụ lý, người tố cáo nhận thông báo theo Mẫu số 05, người bị tố cáo nhận thông báo về nội dung tố cáo theo Mẫu số 06 (khoản 3 Điều 29 Luật Tố cáo, Điều 9 Nghị định 31/2019/NĐ-CP).

Phần chuẩn bị đơn, kênh gửi và tố cáo không ghi tên được trình bày trong bài mẫu đơn tố cáo.

Thời hạn giải quyết tố cáo

Ba lưu ý khi đọc bảng. Thứ nhất, thời hạn giải quyết tính bằng ngày, không phải ngày làm việc. Thứ hai, mức tối đa 60 hoặc 90 ngày chỉ áp dụng khi có quyết định gia hạn bằng văn bản theo Mẫu số 01 Nghị định 31/2019/NĐ-CP (khoản 4 Điều 3). Thứ ba, thời gian tạm đình chỉ và thời gian giám định không tính vào thời hạn (khoản 2 Điều 34 Luật Tố cáo, khoản 4 Điều 15 Nghị định 31/2019/NĐ-CP).

Vụ việc phức tạp là vụ việc có một trong bảy tiêu chí tại khoản 2 Điều 3 Nghị định 31/2019/NĐ-CP: phải xác minh từ 02 địa điểm; có từ 02 nội dung phải xác minh; nhiều người cùng tố cáo hoặc liên quan quyền lợi nhiều người; có yếu tố nước ngoài; liên quan trách nhiệm quản lý của nhiều cơ quan; các cơ quan còn ý kiến khác nhau; chứng cứ mâu thuẫn cần thời gian đánh giá. Có từ 02 tiêu chí trở lên là đặc biệt phức tạp (khoản 3 Điều 3).

Xác minh, tạm đình chỉ và đình chỉ

Người giải quyết tự xác minh hoặc giao thanh tra cùng cấp, cơ quan khác xác minh bằng văn bản (khoản 1 Điều 31 Luật Tố cáo). Người tố cáo sẽ được mời làm việc để cung cấp tài liệu; nội dung làm việc lập thành biên bản theo Mẫu số 08, ít nhất 02 bản, người tố cáo được giao một bản nếu có yêu cầu (khoản 2 Điều 11 Nghị định 31/2019/NĐ-CP). Hãy luôn yêu cầu bản biên bản. Nó là bằng chứng về những gì bạn đã trình bày và đã giao, rất cần nếu sau này phải tố cáo tiếp vì bỏ sót chứng cứ.

Người bị tố cáo cũng được làm việc trực tiếp và giải trình bằng văn bản (Điều 12 Nghị định 31/2019/NĐ-CP). Quyền và cách giải trình của phía bị tố cáo có ở bài người bị tố cáo.

Việc giải quyết có thể bị tạm đình chỉ khi phải chờ kết quả của cơ quan khác hoặc chờ giám định bổ sung, giám định lại (khoản 1 Điều 34). Việc giải quyết bị đình chỉ khi người tố cáo rút toàn bộ, trừ khi hành vi có dấu hiệu vi phạm, việc rút do bị đe dọa, mua chuộc, hoặc người tố cáo lợi dụng tố cáo để vu khống (khoản 3 Điều 33); khi người bị tố cáo chết và nội dung chỉ liên quan trách nhiệm của họ; hoặc khi vụ việc đã được giải quyết bằng bản án, quyết định có hiệu lực (khoản 3 Điều 34). Cả hai loại quyết định đều phải nêu lý do và gửi các bên trong 05 ngày làm việc.

Kết luận và xử lý sau kết luận

Kết luận nội dung tố cáo theo Mẫu số 12 phải nêu kết quả xác minh, căn cứ pháp luật, kết luận tố cáo đúng, đúng một phần hay sai sự thật, trách nhiệm của từng người, biện pháp xử lý và kiến nghị (khoản 2 Điều 35 Luật Tố cáo). Người bị tố cáo nhận toàn văn kết luận; người tố cáo nhận thông báo về kết luận (khoản 3 Điều 35). Hai văn bản này khác nhau, và người tố cáo không có quyền đòi toàn bộ hồ sơ xác minh.

Trong 07 ngày làm việc kể từ ngày ban hành kết luận, người giải quyết phải tiến hành xử lý (khoản 1 Điều 36):

• Người bị tố cáo không vi phạm: khôi phục quyền lợi của họ, đồng thời xử lý hoặc kiến nghị xử lý người cố ý tố cáo sai sự thật. Xem bài tố cáo sai sự thật.
• Người bị tố cáo vi phạm: xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền kỷ luật, xử phạt.
• Hành vi có dấu hiệu tội phạm: chuyển ngay hồ sơ đến Cơ quan điều tra hoặc Viện kiểm sát (khoản 2 Điều 36).

Mốc 07 ngày làm việc là mốc bắt đầu xử lý, không phải mốc hoàn tất. Thủ tục kỷ luật, xử phạt đi theo luật chuyên ngành (khoản 2 Điều 44). Kết luận và quyết định xử lý phải được công khai, nhưng không được làm lộ thông tin người tố cáo (Điều 40 Luật Tố cáo, Điều 6 Nghị định 31/2019/NĐ-CP).

Khi việc giải quyết bị chậm hoặc sai

Quá hạn mà chưa giải quyết

Khoản 1 Điều 38 Luật Tố cáo cho người tố cáo quyền tố cáo tiếp lên người đứng đầu cơ quan cấp trên trực tiếp của người giải quyết. Trong 05 ngày làm việc, cấp trên phải có văn bản yêu cầu cấp dưới báo cáo quá trình giải quyết, lý do chậm. Cấp dưới có 05 ngày làm việc để báo cáo và phải tiếp tục giải quyết theo yêu cầu (khoản 2, khoản 3 Điều 38).

Cấp trên chỉ lấy vụ việc về tự giải quyết khi có căn cứ cấp dưới vi phạm nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu không khách quan (khoản 5 Điều 38). Điều 5 Nghị định 31/2019/NĐ-CP liệt kê cụ thể: vi phạm trình tự dẫn đến kết luận không chính xác hoặc làm sai lệch hồ sơ; có căn cứ giải quyết lại theo khoản 3 Điều 37; người bị tố cáo hoặc nội dung tố cáo liên quan đến vợ, chồng, cha mẹ, con, anh chị em ruột của người xác minh, người giải quyết; hoặc người xác minh, người giải quyết có lợi ích trực tiếp với người bị tố cáo. Khi đó, thời hạn giải quyết tính lại từ ngày cấp trên ra quyết định thụ lý (khoản 3 Điều 5).

Trước khi gửi, hãy tự kiểm tra: đã có thông báo thụ lý chưa, có quyết định gia hạn hay tạm đình chỉ không. Một đơn tố cáo tiếp nêu đúng ngày thụ lý và ngày hết hạn có sức nặng hơn nhiều so với một đơn chỉ trách “để quá lâu”.

Đã có kết luận nhưng giải quyết không đúng

Khoản 1 Điều 37 cho phép tố cáo tiếp khi có căn cứ việc giải quyết không đúng pháp luật. Bất đồng với kết luận chưa đủ; đơn cần chỉ ra một trong ba căn cứ tại khoản 3 Điều 37: kết quả xác minh hoặc kết luận thiếu chính xác, thiếu khách quan; bỏ sót thông tin, tài liệu, chứng cứ quan trọng; áp dụng không đúng pháp luật.

Trong 20 ngày kể từ ngày nhận tố cáo tiếp, cấp trên xem xét hồ sơ và quyết định (khoản 2 Điều 37): giải quyết trước đó đúng thì không giải quyết lại và thông báo lý do; sai thẩm quyền thì giải quyết theo thẩm quyền hoặc chuyển đúng nơi; có một trong ba căn cứ nêu trên thì giải quyết lại theo trình tự, thời hạn như vụ việc mới.

Kết luận đã có nhưng không được thực hiện

Người giải quyết phải theo dõi, đôn đốc hoặc giao thanh tra cùng cấp, đơn vị tham mưu theo dõi, đôn đốc việc thực hiện kết luận (khoản 3 Điều 44 Luật Tố cáo đã sửa đổi, khoản 2 Điều 18 Nghị định 31/2019/NĐ-CP sửa đổi bởi Nghị định 156/2026/NĐ-CP). Văn bản đề nghị đôn đốc nên trích đúng đoạn kết luận xác định nghĩa vụ, chỉ ra ai phải làm và phần nào chưa được làm.

Nếu hành vi vi phạm liên quan đến việc cố ý không thi hành bản án, kiểm tra thêm dấu hiệu tội không chấp hành án để chọn đúng đường tố giác.

Tình huống tư vấn

Một nhóm hộ dân tố cáo Phó Chủ tịch UBND phường đã ký xác nhận nguồn gốc đất sai cho một người quen. Đơn gửi Chủ tịch UBND phường. Ba tuần không có hồi âm, họ hỏi chúng tôi có nên gửi lên Thành phố không.

Rà lại, chúng tôi thấy hai vấn đề. Người bị tố cáo là cấp phó của người đứng đầu UBND phường, nên theo khoản 1 Điều 12 và điểm a khoản 4 Điều 13 Luật Tố cáo, người có thẩm quyền là Chủ tịch UBND thành phố, không phải Chủ tịch UBND phường. Đơn đã gửi sai nơi ngay từ đầu. Chủ tịch UBND phường lẽ ra phải chuyển đơn trong 05 ngày làm việc; việc không chuyển là một vi phạm riêng.

Chúng tôi soạn đơn mới gửi Chủ tịch UBND thành phố, ghi đủ thông tin từng người tố cáo và người đại diện, kèm bản sao văn bản xác nhận nguồn gốc đất và hồ sơ địa chính cho thấy mâu thuẫn. Đơn nêu rõ đơn trước đã gửi UBND phường ngày nào và chưa được chuyển. Mười ngày làm việc sau, các hộ nhận thông báo thụ lý. Vụ việc được xác định là phức tạp vì nhiều người tố cáo, và được gia hạn thêm 30 ngày bằng quyết định gửi kèm. Kết luận sau đó xác định việc xác nhận là sai và kiến nghị xử lý kỷ luật.

Câu hỏi thường gặp

Một vụ việc tố cáo đi đúng tuyến và đúng mốc thời hạn thường được giải quyết dứt điểm hơn nhiều so với một lá đơn gửi khắp nơi. Nếu bạn cần xác định người có thẩm quyền sau khi cơ quan đã sắp xếp lại, hoặc cần soạn đơn tố cáo tiếp có căn cứ, luật sư hành chính của chúng tôi có thể hỗ trợ.

Luật sư Khuất Tuấn Dương