Tòa án có thẩm quyền giải quyết vụ án hành chính
Trước ngày 01/7/2025, muốn kiện Chủ tịch UBND tỉnh thì phải lên Tòa án nhân dân cấp tỉnh, kiện Chủ tịch UBND huyện thì về Tòa án cấp huyện, và chỉ riêng việc xác định “cấp” đã khiến không ít đơn bị chuyển qua chuyển lại. Từ ngày đó, Tòa án nhân dân cấp huyện và Tòa án nhân dân cấp cao không còn, 355 Tòa án nhân dân khu vực ra đời và nhận toàn bộ việc xét xử sơ thẩm vụ án hành chính. Câu hỏi bây giờ không còn là “cấp nào” mà là “khu vực nào”. Quy tắc đơn giản hơn, nhưng vẫn có vài ngoại lệ đủ để làm hỏng hồ sơ nếu không để ý.
Tóm tắt
- Tòa án nhân dân khu vực giải quyết sơ thẩm mọi khiếu kiện hành chính, không phân biệt người bị kiện là UBND xã, Chủ tịch UBND tỉnh hay Bộ trưởng (Điều 31 Luật TTHC, sửa đổi bởi khoản 3 Điều 2 Luật 85/2025/QH15).
- Kiện cơ quan cấp tỉnh trở xuống: nếu người khởi kiện ở cùng tỉnh với người bị kiện thì nộp tại Tòa khu vực nơi người khởi kiện cư trú, làm việc hoặc có trụ sở; nếu khác tỉnh thì nộp tại Tòa khu vực nơi quyết định, hành vi tác động đến quyền lợi.
- Kiện Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan trung ương: nộp tại Tòa khu vực nơi người khởi kiện cư trú, làm việc hoặc có trụ sở.
- Khiếu kiện về sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ được tập trung về hai Tòa: Tòa án nhân dân khu vực 2 – Hà Nội và Tòa án nhân dân khu vực 1 – Thành phố Hồ Chí Minh.
- Tòa án cấp tỉnh chỉ còn xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm đối với bản án của Tòa án khu vực (Điều 32 Luật TTHC).
Bản đồ thẩm quyền sau ngày 01/7/2025
Luật Tố tụng hành chính 2015 (Luật TTHC), được sửa đổi, bổ sung nhiều lần và mới nhất bởi Luật số 85/2025/QH15 và Luật số 102/2025/QH15 (Văn bản hợp nhất số 13/VBHN-VPQH ngày 06/02/2026), đã viết lại hoàn toàn Điều 31 và Điều 32. Kết hợp với Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15 về thành lập Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Tòa án nhân dân khu vực (Văn bản hợp nhất số 117/VBHN-VPQH ngày 25/6/2026, đã hợp nhất Nghị quyết 04/2026/UBTVQH16), hệ thống còn hai tầng cho vụ án hành chính:
| Tầng Tòa án | Việc hành chính được giao | Căn cứ |
| Tòa án nhân dân khu vực (Tòa Hành chính, nơi chưa có Tòa Hành chính thì Thẩm phán được phân công) | Toàn bộ sơ thẩm | Điều 31, Điều 31a Luật TTHC |
| Tòa án nhân dân cấp tỉnh (Tòa Hành chính) | Phúc thẩm bản án, quyết định chưa có hiệu lực của Tòa khu vực; giám đốc thẩm, tái thẩm bản án đã có hiệu lực của Tòa khu vực | Điều 32, Điều 32a Luật TTHC |
| Tòa án nhân dân tối cao | Giám đốc thẩm, tái thẩm theo quy định riêng | Luật TTHC, Luật Tổ chức Tòa án nhân dân |
Điều 31 chia khiếu kiện sơ thẩm thành tám nhóm. Mỗi nhóm có một tiêu chí lãnh thổ riêng:
| Khoản Điều 31 | Đối tượng bị kiện | Tòa án khu vực có thẩm quyền |
| Khoản 1 | Quyết định, hành vi của cơ quan nhà nước cấp xã, người có thẩm quyền trong cơ quan đó | Tòa khu vực có phạm vi lãnh thổ bao gồm xã đó |
| Khoản 2 | Quyết định, hành vi của cơ quan nhà nước cấp tỉnh trở xuống (trừ khoản 1) | Cùng tỉnh: nơi người khởi kiện cư trú, làm việc, có trụ sở. Khác tỉnh: nơi quyết định, hành vi tác động đến quyền lợi |
| Khoản 3 | Quyết định, hành vi của Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Văn phòng Chủ tịch nước, Văn phòng Quốc hội, Kiểm toán nhà nước, TANDTC, VKSNDTC | Nơi người khởi kiện cư trú, làm việc, có trụ sở; người khởi kiện ở nước ngoài thì nơi cơ quan ra quyết định |
| Khoản 4 | Quyết định, hành vi của cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài | Nơi người khởi kiện cư trú; không cư trú tại Việt Nam thì một Tòa khu vực tại Hà Nội hoặc TP. Hồ Chí Minh do người khởi kiện chọn |
| Khoản 5 | Quyết định kỷ luật buộc thôi việc | Nơi người khởi kiện làm việc khi bị kỷ luật |
| Khoản 6 | Danh sách cử tri | Nơi có cơ quan lập danh sách cử tri |
| Khoản 7 | Quyết định giải quyết khiếu nại về xử lý vụ việc cạnh tranh, về kiểm toán nhà nước | Nơi người khởi kiện cư trú, làm việc, có trụ sở |
| Khoản 8 | Quyết định, hành vi về sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ | Hai Tòa khu vực chuyên trách theo khoản 3 Điều 4 Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15 |
Cơ quan cấp xã, cấp tỉnh gồm những ai
Bảng trên chỉ dùng được khi xác định đúng người bị kiện thuộc “cấp xã” hay “cấp tỉnh”. Điều 3 Nghị quyết 05/2025/NQ-HĐTP (hiệu lực từ 15/11/2025) liệt kê:
- Cơ quan nhà nước cấp xã gồm UBND cấp xã, cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp xã, và các tổ chức hành chính khác thuộc UBND cấp xã được giao quản lý nhà nước. Người có thẩm quyền gồm Chủ tịch UBND cấp xã, người đứng đầu các cơ quan, tổ chức đó, và người được giao thẩm quyền ban hành quyết định.
- Cơ quan nhà nước cấp tỉnh gồm UBND cấp tỉnh, các sở và cơ quan chuyên môn khác, cùng các tổ chức hành chính thuộc UBND cấp tỉnh. Người có thẩm quyền tương ứng là Chủ tịch UBND cấp tỉnh, giám đốc sở, người đứng đầu tổ chức và người được giao thẩm quyền.
Với các cơ quan ngành dọc đóng tại địa phương (chi cục thuế, chi cục hải quan, công an tỉnh), cần đọc văn bản quy định tổ chức của từng ngành để xếp đúng nhóm. Trong thực tế, các cơ quan này thường được xếp vào khoản 2 hoặc khoản 3 Điều 31 tùy cơ quan ra quyết định là cấp nào.
Cùng tỉnh hay khác tỉnh, cách xác định Tòa khu vực
Người khởi kiện ở cùng tỉnh với người bị kiện
Đây là trường hợp phổ biến nhất. Điểm a khoản 2 Điều 31 Luật TTHC trao thẩm quyền cho Tòa khu vực nơi người khởi kiện cư trú, làm việc hoặc có trụ sở. Nếu cá nhân có nơi cư trú và nơi làm việc thuộc hai Tòa khu vực khác nhau, hoặc doanh nghiệp có trụ sở ở nhiều nơi, người khởi kiện được chọn một trong số đó (khoản 1 Điều 4 Nghị quyết 05/2025/NQ-HĐTP).
Quyền chọn đi kèm một nghĩa vụ: người khởi kiện phải cam kết trong đơn không khởi kiện tại các Tòa khác. Nếu vẫn nộp nhiều nơi, Tòa án thụ lý đầu tiên theo thời gian là Tòa có thẩm quyền (khoản 2 Điều 4 Nghị quyết 05/2025/NQ-HĐTP).
Người khởi kiện ở tỉnh khác
Điểm b khoản 2 Điều 31 chuyển tiêu chí sang “nơi quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khởi kiện làm phát sinh, thay đổi, hạn chế, chấm dứt quyền, lợi ích hợp pháp của người khởi kiện”. Khoản 1 Điều 5 Nghị quyết 05/2025/NQ-HĐTP giải thích cụm từ dài này bằng ba nơi:
| Loại việc | Nơi được xác định | Ví dụ trong Nghị quyết 05/2025/NQ-HĐTP |
| Quyết định xử phạt vi phạm hành chính | Nơi xảy ra hành vi vi phạm | Người ở thành phố H bị Công an tỉnh B phạt giao thông, vi phạm ở phường M tỉnh B: Tòa khu vực có lãnh thổ gồm phường M |
| Hành vi hành chính | Nơi thực hiện hành vi | Cưỡng chế phá dỡ công trình ở phường X làm sập nhà bên cạnh: Tòa khu vực có lãnh thổ gồm phường X |
| Quyết định tác động đến một đối tượng cụ thể | Nơi có đối tượng | Thu hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng thửa đất ở phường X: Tòa khu vực có lãnh thổ gồm thửa đất đó |
Nếu xác định được nhiều nơi như vậy, người khởi kiện chọn một. Nếu không xác định được nơi nào, thẩm quyền thuộc Tòa khu vực nơi cơ quan, người có thẩm quyền ra quyết định hoặc thực hiện hành vi (khoản 2, khoản 3 Điều 5 Nghị quyết 05/2025/NQ-HĐTP).
Ví dụ xử phạt giao thông trong bảng cũng là gợi ý cho người bị phạt nguội khi đi xe qua tỉnh khác: đơn phải nộp tại Tòa khu vực nơi xảy ra vi phạm, không phải nơi mình đang sống.
Kiện Bộ, cơ quan trung ương
Khoản 3 Điều 31 khá thuận lợi cho người dân: kiện quyết định của Bộ trưởng hay cơ quan thuộc Chính phủ thì nộp đơn tại Tòa khu vực nơi mình cư trú, làm việc hoặc có trụ sở, không phải ra Hà Nội. Chỉ khi người khởi kiện không có nơi cư trú, làm việc, trụ sở trên lãnh thổ Việt Nam thì thẩm quyền mới thuộc Tòa khu vực nơi cơ quan trung ương ra quyết định.
Hai Tòa chuyên trách về sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ
Khoản 8 Điều 31 và khoản 2 Điều 31a Luật TTHC giao khiếu kiện về sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ cho Tòa Sở hữu trí tuệ của Tòa án nhân dân khu vực. Khoản 3 Điều 4 Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15 (sửa đổi bởi Nghị quyết 04/2026/UBTVQH16) chỉ định hai Tòa:
- Tòa án nhân dân khu vực 2 – Hà Nội: 20 tỉnh, thành phố gồm Hà Nội, Hải Phòng, Huế, Bắc Ninh, Cao Bằng, Điện Biên, Hà Tĩnh, Hưng Yên, Lai Châu, Lạng Sơn, Lào Cai, Nghệ An, Ninh Bình, Phú Thọ, Quảng Ninh, Quảng Trị, Sơn La, Thái Nguyên, Thanh Hóa và Tuyên Quang.
- Tòa án nhân dân khu vực 1 – Thành phố Hồ Chí Minh: 14 tỉnh, thành phố gồm Cần Thơ, Đà Nẵng, Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh, An Giang, Cà Mau, Đắk Lắk, Đồng Tháp, Gia Lai, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Quảng Ngãi, Tây Ninh và Vĩnh Long.
Điều 7 Nghị quyết 05/2025/NQ-HĐTP liệt kê các quyết định thuộc nhóm này: cấp, hủy Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả; các quyết định về quyền sở hữu công nghiệp; chuyển giao quyền sử dụng sáng chế, giống cây trồng; xử phạt hành chính hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; giấy phép, đăng ký chuyển giao công nghệ. Một doanh nghiệp ở Cần Thơ bị Cục Sở hữu trí tuệ từ chối cấp văn bằng bảo hộ nhãn hiệu sẽ nộp đơn tại Tòa khu vực 1 – Thành phố Hồ Chí Minh, không phải Tòa khu vực nơi mình có trụ sở.
Tra cứu đúng Tòa khu vực của địa phương
Mỗi Tòa án nhân dân khu vực có phạm vi lãnh thổ là một nhóm xã, phường được liệt kê đích danh trong Phụ lục Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15. Ví dụ, Tòa án nhân dân khu vực 6 – Hà Nội phụ trách 15 phường, xã gồm Hà Đông, Dương Nội, Yên Nghĩa, Phú Lương, Kiến Hưng, Thanh Oai, Bình Minh, Tam Hưng, Dân Hòa, Chương Mỹ, Phú Nghĩa, Xuân Mai, Trần Phú, Hòa Phú, Quảng Bị, tức địa bàn của các Tòa án cấp huyện Chương Mỹ, Hà Đông, Thanh Oai trước đây.
Khi tra cứu, nên lấy tên xã, phường mới sau sắp xếp ghi trên giấy tờ cư trú hoặc trên quyết định bị kiện, đối chiếu với Phụ lục, rồi mới điền tên Tòa vào đơn. Mẫu số 01-HC ban hành kèm Nghị quyết 02/2017/NQ-HĐTP vẫn được dùng, nhưng phần hướng dẫn ghi “Tòa án nhân dân huyện…” đã lỗi thời; khoản 8 Điều 7 Nghị quyết 01/2025/NQ-HĐTP yêu cầu thay bằng tên gọi mới khi dùng biểu mẫu. Cách điền đơn chi tiết xem bài đơn khởi kiện vụ án hành chính.
Nộp nhầm Tòa thì xử lý thế nào
Hậu quả của việc nộp nhầm Tòa phụ thuộc vào thời điểm phát hiện:
| Thời điểm phát hiện | Cách xử lý | Căn cứ |
| Khi xem xét đơn, chưa thụ lý | Thẩm phán chuyển đơn cho Tòa có thẩm quyền và báo cho người khởi kiện | điểm c khoản 3 Điều 121 Luật TTHC |
| Sự việc hoàn toàn không thuộc thẩm quyền Tòa án (ví dụ quyết định mang tính nội bộ) | Trả lại đơn | điểm đ khoản 1 Điều 123 |
| Đã thụ lý, trước khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử | Thẩm phán ra quyết định chuyển hồ sơ, xóa sổ thụ lý | khoản 2 Điều 34 |
| Đã có quyết định đưa vụ án ra xét xử | Mở phiên tòa để Hội đồng xét xử đình chỉ việc xét xử, chuyển hồ sơ | khoản 3 Điều 34 |
| Đang sơ thẩm, phát hiện thực chất là vụ án dân sự thuộc thẩm quyền của chính Tòa đó | Chuyển sang giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự | khoản 1 Điều 34 |
Không đồng ý với quyết định chuyển vụ án theo khoản 2 hoặc khoản 3 Điều 34, đương sự có 03 ngày làm việc kể từ khi nhận quyết định để khiếu nại. Chánh án Tòa án đã ra quyết định chuyển giải quyết trong 03 ngày làm việc và quyết định đó là cuối cùng (khoản 6 Điều 34). Thời hạn này rất ngắn, ngắn hơn nhiều so với thời hạn kháng cáo, nên cần phản ứng ngay khi nhận văn bản.
Một rủi ro ít người tính tới là ngày khởi kiện. Khoản 4 Điều 120 Luật TTHC chỉ giữ nguyên ngày khởi kiện ban đầu cho hai trường hợp chuyển vụ án: theo khoản 1 Điều 34 (chuyển sang dân sự) và khoản 3 Điều 165. Với các trường hợp chuyển khác, luật không viết rõ. Nếu thời hiệu chỉ còn vài tuần, đừng mạo hiểm nộp vào Tòa mà mình chưa chắc chắn về thẩm quyền. Cách tính thời hiệu được phân tích ở bài thời hiệu khởi kiện vụ án hành chính.
Khi chính các Tòa án tranh chấp thẩm quyền với nhau, người dân không phải tự giải quyết. Khoản 7 Điều 34 (sửa đổi bởi khoản 7 Điều 2 Luật 85/2025/QH15) giao cho Chánh án Tòa án cấp tỉnh giải quyết nếu các Tòa khu vực cùng tỉnh, và Chánh án Tòa án nhân dân tối cao nếu các Tòa khu vực thuộc các tỉnh khác nhau.
Hồ sơ đã nộp hoặc thụ lý trước ngày 01/7/2025
Nghị quyết 01/2025/NQ-HĐTP xử lý giai đoạn chuyển tiếp như sau:
- Vụ án hành chính Tòa án nhân dân cấp tỉnh đã thụ lý sơ thẩm trước 01/7/2025 mà chưa giải quyết xong: Tòa án cấp tỉnh tiếp tục giải quyết sơ thẩm (khoản 1 Điều 4).
- Đơn Tòa án cấp tỉnh đã nhận trước 01/7/2025 nhưng chưa thụ lý: chuyển cho Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền (điểm d khoản 1 Điều 5).
- Vụ án Tòa án cấp huyện đã thụ lý: Tòa án nhân dân khu vực tiếp nhận nhiệm vụ của Tòa án cấp huyện đó tiếp tục giải quyết (điểm đ khoản 1 Điều 5, khoản 1 Điều 6).
- Bản án sơ thẩm của Tòa án cấp tỉnh bị kháng cáo: Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao xét xử phúc thẩm (khoản 3 Điều 3).
Tình huống tư vấn
Một doanh nghiệp có trụ sở tại phường Hà Đông, Hà Nội, nhận quyết định xử phạt của Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình vì vi phạm trật tự xây dựng tại công trình đang thi công ở Ninh Bình. Đại diện của công ty định nộp đơn tại Tòa án nhân dân khu vực 6 – Hà Nội vì “nơi có trụ sở”.
Hướng này sai. Người khởi kiện và người bị kiện không cùng tỉnh, nên áp dụng điểm b khoản 2 Điều 31 Luật TTHC. Đây là quyết định xử phạt, theo điểm a khoản 1 Điều 5 Nghị quyết 05/2025/NQ-HĐTP thì nơi có thẩm quyền là nơi xảy ra hành vi vi phạm, tức Tòa khu vực có phạm vi lãnh thổ gồm xã, phường nơi có công trình tại Ninh Bình. Tra Phụ lục Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15 để lấy đúng tên Tòa, ghi vào đơn, và nộp trực tuyến qua Hệ thống dịch vụ công Tòa án để không mất ngày đi lại. Việc khởi kiện quyết định xử phạt còn kéo theo câu hỏi có phải nộp phạt trong lúc kiện hay không; vấn đề đó sẽ được phân tích trong bài riêng về khởi kiện quyết định xử phạt.
Nếu hồ sơ của anh chị có yếu tố liên tỉnh, có cơ quan đã sáp nhập hoặc liên quan đến sở hữu trí tuệ, việc xác định Tòa nên được luật sư hành chính kiểm tra trước khi nộp, vì nộp sai có thể ăn mất một phần thời hiệu.
Câu hỏi thường gặp
Kiện quyết định của Chủ tịch UBND tỉnh thì nộp đơn ở Tòa nào?
Tại Tòa án nhân dân khu vực. Nếu người khởi kiện cư trú trong cùng tỉnh, nộp tại Tòa khu vực nơi mình cư trú, làm việc hoặc có trụ sở (điểm a khoản 2 Điều 31 Luật TTHC). Nếu ở tỉnh khác, nộp tại Tòa khu vực nơi quyết định tác động đến quyền lợi, ví dụ nơi có thửa đất bị thu hồi.
Tòa án cấp tỉnh còn xét xử sơ thẩm vụ án hành chính không?
Không, trừ các vụ đã thụ lý trước 01/7/2025 chưa giải quyết xong (khoản 1 Điều 4 Nghị quyết 01/2025/NQ-HĐTP). Hiện Tòa án cấp tỉnh chỉ xét xử phúc thẩm và giám đốc thẩm, tái thẩm bản án của Tòa khu vực (Điều 32 Luật TTHC).
Tôi có nhà ở hai khu vực khác nhau, được chọn Tòa nào?
Được chọn một trong các Tòa khu vực có phạm vi lãnh thổ bao gồm nơi cư trú hoặc nơi làm việc của mình, với điều kiện người bị kiện cùng tỉnh. Đơn phải cam kết không khởi kiện tại Tòa khác (Điều 4 Nghị quyết 05/2025/NQ-HĐTP).
Bị Cục Sở hữu trí tuệ từ chối đơn đăng ký nhãn hiệu thì kiện ở đâu?
Tại Tòa án nhân dân khu vực 2 – Hà Nội hoặc Tòa án nhân dân khu vực 1 – Thành phố Hồ Chí Minh, tùy tỉnh nơi người khởi kiện cư trú hoặc có trụ sở theo danh sách tại khoản 3 Điều 4 Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15.
Tòa án chuyển hồ sơ sang Tòa khác, tôi không đồng ý thì làm gì?
Gửi khiếu nại đến Chánh án Tòa án đã ra quyết định chuyển trong 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận quyết định. Chánh án giải quyết trong 03 ngày làm việc, quyết định giải quyết là cuối cùng (khoản 6 Điều 34 Luật TTHC).
Vừa khiếu nại vừa khởi kiện thì Tòa án có thụ lý không?
Tòa án sẽ yêu cầu người khởi kiện chọn một cơ quan giải quyết. Chọn Tòa án thì vụ án được thụ lý và người giải quyết khiếu nại phải chuyển hồ sơ sang Tòa; chọn khiếu nại hoặc không chọn thì đơn bị trả lại (Điều 33 Luật TTHC). Trường hợp nhiều người cùng khiếu kiện, có người chọn Tòa, có người chọn khiếu nại, khoản 3 Điều 33 phân xử theo việc quyền lợi của họ có độc lập với nhau hay không.
Nộp đơn trực tuyến thì gửi cho Tòa nào?
