Thi hành án hành chính khi cơ quan nhà nước chậm chấp hành bản án

Trong vụ án hành chính, không có Chấp hành viên nào đến kê biên tài sản của Ủy ban nhân dân hay cưỡng chế một Sở. Người phải thi hành bản án hành chính là chính cơ quan nhà nước, và cơ chế bảo đảm thi hành là cơ chế trách nhiệm: Tòa án ra quyết định buộc thi hành án, cấp trên của cơ quan đó phải chỉ đạo, thông tin không chấp hành bị công khai, người đứng đầu có thể bị kỷ luật, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Cơ chế này vận hành khi người thắng kiện biết kích hoạt nó đúng lúc. Rất nhiều bản án tuyên hủy quyết định hành chính nằm yên vì người thắng kiện chờ cơ quan “tự làm” quá thời hạn 01 năm để yêu cầu Tòa án ra quyết định buộc thi hành án.

Tóm tắt

  • Cơ quan phải thi hành bản án hủy quyết định hành chính, tuyên hành vi trái pháp luật hoặc hủy quyết định kỷ luật buộc thôi việc trong 30 ngày kể từ ngày nhận bản án; quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời và bản án sửa danh sách cử tri phải thi hành ngay (khoản 2 Điều 311 Luật TTHC).
  • Hết 30 ngày mà không thi hành, người thắng kiện có 01 năm để gửi đơn đề nghị Tòa án đã xét xử sơ thẩm ra quyết định buộc thi hành án; Tòa án ra quyết định trong 05 ngày làm việc (Điều 312).
  • Quyết định buộc thi hành án được gửi cho cấp trên trực tiếp của cơ quan phải thi hành án; cấp trên phải ra văn bản chỉ đạo trong 03 ngày làm việc (Điều 13 Nghị định 71/2016/NĐ-CP).
  • Quyết định buộc thi hành án được công khai trên trang thông tin điện tử của cơ quan thi hành án dân sự trong 05 ngày làm việc (Điều 30 Nghị định 71/2016).
  • Phần tài sản trong bản án hành chính, như tiền bồi thường, thi hành theo pháp luật thi hành án dân sự, không theo thủ tục buộc thi hành án hành chính (điểm h khoản 1 Điều 311).

Bản án nào phải thi hành và thi hành như thế nào

Luật Tố tụng hành chính 2015, được sửa đổi, bổ sung nhiều lần, mới nhất bởi Luật 85/2025/QH15 và Luật 102/2025/QH15 (Văn bản hợp nhất số 13/VBHN-VPQH ngày 06/02/2026, sau đây gọi là Luật TTHC) liệt kê bản án, quyết định được thi hành tại Điều 309: bản án sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị; bản án phúc thẩm; quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm; quyết định theo thủ tục đặc biệt của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao; và quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời dù đang bị khiếu nại.

Nội dung phải thi hành phụ thuộc vào phần quyết định của bản án (khoản 1 Điều 311 Luật TTHC):

Bản án tuyênHệ quả pháp lýNgười phải thi hành phải làm gìThời hạn tự nguyện
Bác yêu cầu khởi kiệnQuyết định hành chính, quyết định kỷ luật tiếp tục có hiệu lựcCác bên tiếp tục thi hành quyết định đó (điểm a)30 ngày
Hủy toàn bộ hoặc một phần quyết định hành chínhQuyết định hoặc phần bị hủy không còn hiệu lựcThực hiện nhiệm vụ, công vụ theo bản án; khôi phục quyền lợi nếu quyết định đã được thi hành (điểm b; Điều 16 Nghị định 71/2016)30 ngày
Hủy quyết định kỷ luật buộc thôi việcQuyết định kỷ luật không còn hiệu lựcNgười đứng đầu cơ quan đã ra quyết định thực hiện bản án, thường là nhận lại người lao động (điểm c)30 ngày
Hành vi hành chính trái pháp luậtPhải chấm dứt hành viĐình chỉ hành vi từ ngày nhận bản án (điểm d)30 ngày
Không thực hiện nhiệm vụ, công vụ là trái pháp luậtPhải thực hiện nhiệm vụThực hiện nhiệm vụ, công vụ theo quy định (điểm đ)30 ngày
Buộc sửa đổi, bổ sung danh sách cử triPhải sửa ngaySửa danh sách khi nhận bản án (điểm e)Ngay
Áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thờiCó hiệu lực ngayThi hành khi nhận quyết định (điểm g)Ngay
Bồi thường, trả tiền, giao tài sảnNghĩa vụ tài sảnThi hành theo pháp luật thi hành án dân sự (điểm h)Theo Luật Thi hành án dân sự

Điểm cần đọc kỹ là trường hợp hủy quyết định hành chính. Bản án thường chỉ tuyên hủy và kiến nghị cơ quan xem xét lại; nó hiếm khi tuyên cơ quan phải cấp giấy chứng nhận với nội dung cụ thể. Vì vậy “thi hành” ở đây nghĩa là cơ quan phải giải quyết lại đúng pháp luật, và nếu quyết định bị hủy đã được thực hiện (đất đã bị thu, giấy phép đã bị thu hồi), cơ quan đã ban hành quyết định phải thực hiện thủ tục, biện pháp để khôi phục quyền và lợi ích hợp pháp của các bên (khoản 1 Điều 16 Nghị định 71/2016/NĐ-CP quy định thời hạn, trình tự, thủ tục thi hành án hành chính và xử lý trách nhiệm đối với người không thi hành bản án, quyết định của Tòa án, sau đây gọi là Nghị định 71/2016). Nếu bản án có điểm chưa rõ, các bên và cơ quan thi hành án dân sự có quyền yêu cầu Tòa án giải thích; Tòa án trả lời bằng văn bản trong 15 ngày (Điều 310 Luật TTHC).

Nếu trong lúc vụ án đang giải quyết bạn đã xin được quyết định tạm đình chỉ thi hành quyết định hành chính, quyết định đó phải được chấp hành ngay khi nhận; xem bài biện pháp khẩn cấp tạm thời trong vụ án hành chính.

Thời hạn tự nguyện và nghĩa vụ báo cáo của cơ quan

Thời hạn 30 ngày tính từ ngày người phải thi hành án nhận được bản án, quyết định (điểm b khoản 2 Điều 311 Luật TTHC). Trong 03 ngày làm việc sau khi hết thời hạn này, cơ quan phải thi hành án phải thông báo bằng văn bản tình hình, kết quả thi hành cho Tòa án đã xét xử sơ thẩm, Viện kiểm sát và cơ quan thi hành án dân sự, đồng thời báo cáo cấp trên trực tiếp (khoản 2 Điều 10 Nghị định 71/2016).

Song song, cơ quan thi hành án dân sự tiếp nhận bản án do Tòa án gửi, phân công Chấp hành viên theo dõi và trong 05 ngày làm việc phải gửi thông báo về việc tự nguyện thi hành án cho người phải thi hành án, nêu rõ thời hạn, trách nhiệm và hậu quả nếu không chấp hành (khoản 1, khoản 2 Điều 14 Nghị định 71/2016). Chấp hành viên ở đây theo dõi, đôn đốc, kiến nghị; họ không có quyền cưỡng chế cơ quan nhà nước như trong thi hành án dân sự.

Người thắng kiện nên làm ba việc ngay khi bản án có hiệu lực. Ghi ngày cơ quan nhận bản án (hỏi Tòa án hoặc xem tống đạt). Gửi văn bản cho cơ quan phải thi hành, kèm bản sao bản án, đề nghị thi hành và nêu rõ việc cần làm. Lưu toàn bộ phản hồi, kể cả việc không trả lời. Ba việc này giúp chứng minh tình trạng không thi hành khi làm đơn ở bước sau.

Đơn yêu cầu Tòa án ra quyết định buộc thi hành án

Hết 30 ngày mà cơ quan không thi hành, chấp hành không đúng hoặc không đầy đủ, bạn gửi đơn đến Tòa án đã xét xử sơ thẩm (khoản 3 Điều 311, khoản 1 Điều 312 Luật TTHC). Đơn có thể nộp trực tiếp, trình bày bằng lời nói, gửi qua bưu chính hoặc hình thức khác; ngày yêu cầu là ngày nộp, ngày trình bày hoặc ngày dấu bưu điện nơi gửi (khoản 2 Điều 11 Nghị định 71/2016).

Thành phần đơn (khoản 3, khoản 4 Điều 11 Nghị định 71/2016)Ghi chú thực tế
Tên, địa chỉ người yêu cầuCó thể ủy quyền cho người khác yêu cầu
Tên Tòa án đã xét xử sơ thẩmKể cả khi bản án có hiệu lực là bản án phúc thẩm, vẫn gửi Tòa án sơ thẩm
Tên, địa chỉ người được thi hành án và người phải thi hành ánNếu cơ quan đã sáp nhập, ghi cơ quan tiếp nhận chức năng (xem mục dưới)
Nội dung yêu cầu thi hành ánNêu cụ thể phần quyết định của bản án và việc cơ quan chưa làm
Ngày làm đơn; chữ ký hoặc điểm chỉ; pháp nhân thì người đại diện ký, đóng dấu 
Kèm bản sao bản án, quyết định và tài liệu liên quanVăn bản đề nghị đã gửi cơ quan, phản hồi (nếu có)

Thời hạn gửi đơn là 01 năm kể từ ngày hết thời hạn tự nguyện 30 ngày. Thời gian có trở ngại khách quan hoặc sự kiện bất khả kháng không tính vào thời hạn này nếu bạn chứng minh được (khoản 1 Điều 312 Luật TTHC). Nghiêm túc với thời hạn này: chờ cơ quan “hứa sẽ giải quyết” không phải trở ngại khách quan.

Trong 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn, Tòa án phải ra quyết định buộc thi hành án hành chính và gửi cho người phải thi hành án, người được thi hành án, thủ trưởng cơ quan cấp trên trực tiếp của người phải thi hành án và Viện kiểm sát cùng cấp (khoản 2 Điều 312).

Sau khi có quyết định buộc thi hành án

BướcChủ thểThời hạnCăn cứ
Thi hành ngay bản ánNgười phải thi hành ánNgay khi nhận quyết địnhKhoản 1 Điều 12 Nghị định 71/2016
Ban hành văn bản chỉ đạo thi hànhNgười đứng đầu cơ quan cấp trên trực tiếp03 ngày làm việc kể từ ngày nhận quyết địnhKhoản 1 Điều 13
Công khai quyết định buộc thi hành án trên trang thông tin điện tửCơ quan thi hành án dân sự05 ngày làm việc kể từ ngày nhận quyết địnhKhoản 1 Điều 30
Chỉ đạo xem xét xử lý trách nhiệm người đứng đầu nếu vẫn không thi hànhCấp trên trực tiếpSau khi đã có văn bản chỉ đạo lần đầuKhoản 2 Điều 13
Thông báo kết quả khi thi hành xongCơ quan phải thi hành án05 ngày làm việc kể từ ngày thi hành xongKhoản 3 Điều 12
Chấm dứt công khaiCơ quan thi hành án dân sự02 ngày làm việc kể từ ngày nhận thông báo thi hành xongKhoản 3 Điều 30

Thông tin công khai gồm tên, địa chỉ người phải thi hành án, số và ngày quyết định buộc thi hành án, và nghĩa vụ phải thi hành (khoản 2 Điều 30 Nghị định 71/2016). Với các vụ mà người phải thi hành án là Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoặc bộ trưởng, thông tin còn được tích hợp trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ. Với nhiều cơ quan, áp lực công khai hiệu quả hơn mọi văn bản đôn đốc.

Viện kiểm sát kiểm sát việc thi hành và có quyền kiến nghị cơ quan phải thi hành án và cấp trên của cơ quan đó (Điều 315 Luật TTHC). Gửi một bản đơn và các văn bản đôn đốc cho Viện kiểm sát cùng cấp với Tòa án sơ thẩm là việc nên làm.

Xử lý trách nhiệm người không thi hành bản án

Điều 314 Luật TTHC quy định cơ quan, tổ chức, cá nhân cố ý không chấp hành bản án, quyết định buộc thi hành án thì tùy trường hợp bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Nghị định 71/2016 cụ thể hóa:

Hình thứcVí dụCăn cứ
Kỷ luật khiển tráchChậm thi hành án; chấp hành không đúng nội dung bản án trong thời hạn tự nguyện; gây khó khăn, phiền hà cho người được thi hành ánĐiều 21 Nghị định 71/2016
Kỷ luật cảnh cáoSau khi có quyết định buộc thi hành án mà vẫn không chấp hành, chấp hành không đúng hoặc không đầy đủKhoản 2 Điều 22
Các hình thức kỷ luật nặng hơnTheo mức độ, hậu quả và chức vụ của người vi phạmĐiều 23 đến 26
Không xét thi đua, không đánh giá ở mức hoàn thành tốt, xuất sắc nhiệm vụCán bộ, công chức, viên chức vi phạm pháp luật về thi hành án hành chínhĐiều 31
Xử phạt vi phạm hành chínhCố ý không chấp hành án hoặc cản trở thi hành ánĐiều 27
Truy cứu trách nhiệm hình sựKhông chấp hành án đủ yếu tố cấu thành tội phạmĐiều 28 Nghị định 71/2016; Điều 380 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017
Bồi thường, hoàn trảGây thiệt hại trong quá trình thi hành ánĐiều 29, theo pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Người đứng đầu cơ quan phải thi hành án và người đứng đầu cơ quan cấp trên trực tiếp đều có trách nhiệm xem xét xử lý theo kiến nghị của cơ quan thi hành án dân sự và thông báo kết quả trong 05 ngày làm việc (khoản 3 Điều 7, khoản 3 Điều 8 Nghị định 71/2016). Tội không chấp hành án được phân tích tại bài tội không chấp hành án; trong thực tế xét xử, con đường hình sự với người có chức vụ trong vụ án hành chính rất hiếm, và người thắng kiện nên dùng nó như một kiến nghị có căn cứ, không phải lời đe dọa.

Quyết định, hành vi của cơ quan, người có thẩm quyền trong quá trình thi hành án hành chính có thể bị khiếu nại theo pháp luật về khiếu nại (khoản 1 Điều 9 Nghị định 71/2016). Ví dụ, cơ quan ra một quyết định mới giải quyết lại nhưng vẫn lặp lại nội dung đã bị bản án hủy: bạn có thể khiếu nại quyết định mới theo thủ tục khiếu nại hành chính hoặc khởi kiện lại, đồng thời báo cáo Tòa án và Viện kiểm sát rằng bản án chưa được thi hành đúng.

Cơ quan phải thi hành án đã bị sáp nhập, giải thể

Sau đợt sắp xếp bộ máy năm 2025, nhiều bản án có người phải thi hành án là Ủy ban nhân dân cấp huyện hoặc một Sở không còn tồn tại. Nghị quyết 190/2025/QH15 quy định về xử lý một số vấn đề liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước (VBHN 57/VBHN-VPQH) đặt nguyên tắc: cơ quan, người có thẩm quyền tiếp nhận chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn trong hoạt động tố tụng, thi hành án có trách nhiệm tiếp tục thực hiện đúng thời hạn, trình tự, thủ tục, và không thực hiện lại các nội dung đã làm trước khi sắp xếp (Điều 6).

Trong đơn yêu cầu, ghi người phải thi hành án theo bản án và ghi rõ cơ quan tiếp nhận chức năng, kèm căn cứ (văn bản về sắp xếp đơn vị hành chính hoặc quy định phân cấp mới). Nếu chưa xác định được cơ quan tiếp nhận, đây là điểm chưa rõ để yêu cầu Tòa án giải thích theo Điều 310 Luật TTHC, hoặc nêu trong đơn để Tòa án xác định khi ra quyết định buộc thi hành án.

Phần bồi thường và nghĩa vụ tài sản

Phần quyết định về tài sản trong bản án hành chính, như bồi thường thiệt hại hay hoàn trả tiền, được thi hành theo pháp luật thi hành án dân sự (điểm h khoản 1 Điều 311 Luật TTHC). Với phần này, bạn làm đơn yêu cầu thi hành án gửi cơ quan thi hành án dân sự theo Luật Thi hành án dân sự 106/2025/QH15, với thời hiệu, thủ tục và biện pháp riêng; quy trình có tại bài quy trình thi hành án dân sự. Cách xác định khoản bồi thường được tuyên có tại bài bồi thường trong vụ án hành chính.

Một bản án vì vậy có thể phải đi hai đường song song: đơn yêu cầu Tòa án ra quyết định buộc thi hành phần hành chính, và đơn yêu cầu thi hành án dân sự cho phần tiền.

Bên thua kiện gửi đơn đề nghị giám đốc thẩm vụ án hành chính không làm dừng nghĩa vụ thi hành. Chỉ quyết định hoãn hoặc tạm đình chỉ của người có thẩm quyền kháng nghị mới có hiệu lực này.

Tình huống tư vấn

Gia đình ông T. kiện quyết định thu hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do Ủy ban nhân dân huyện ban hành năm 2024. Tháng 4/2025, Tòa án nhân dân tỉnh xử sơ thẩm, tuyên hủy quyết định thu hồi; không bên nào kháng cáo, bản án có hiệu lực và được gửi cho Ủy ban nhân dân huyện đầu tháng 5/2025. Hai tháng sau, cấp huyện chấm dứt hoạt động; hồ sơ đất đai chuyển về Ủy ban nhân dân phường mới. Đến tháng 3/2026, giấy chứng nhận vẫn bị ghi chú “đã thu hồi” trên hệ thống, và gia đình không thể làm thủ tục tặng cho đất cho con. Mỗi lần hỏi, phường trả lời là “chờ hướng dẫn”.

Chúng tôi tính thời hạn trước tiên: Ủy ban nhân dân huyện nhận bản án đầu tháng 5/2025, thời hạn tự nguyện hết đầu tháng 6/2025, nên hạn chót gửi đơn yêu cầu buộc thi hành án là đầu tháng 6/2026. Gia đình còn chưa đầy ba tháng.

Đơn gửi Tòa án nhân dân tỉnh đã xét xử sơ thẩm (sau sắp xếp là Tòa án nhân dân cấp tỉnh tiếp nhận hồ sơ vụ án). Trong đơn, người phải thi hành án ghi “Ủy ban nhân dân huyện X (nay chức năng do Ủy ban nhân dân phường Y tiếp nhận)”, kèm Nghị quyết về sắp xếp đơn vị hành chính và văn bản trả lời của phường. Nội dung yêu cầu nêu cụ thể: khôi phục hiệu lực giấy chứng nhận, xóa ghi chú thu hồi trên hồ sơ địa chính theo khoản 1 Điều 16 Nghị định 71/2016. Một bản đơn gửi Viện kiểm sát cùng cấp.

Tòa án ra quyết định buộc thi hành án trong tuần. Quyết định được công khai trên trang thông tin điện tử của cơ quan thi hành án dân sự, và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, với tư cách cấp trên, có văn bản chỉ đạo. Sáu tuần sau, ghi chú thu hồi được xóa.

Câu hỏi thường gặp

30 ngày kể từ ngày nhận bản án, quyết định với các trường hợp hủy quyết định hành chính, quyết định kỷ luật buộc thôi việc, tuyên hành vi trái pháp luật; thi hành ngay với quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời và bản án sửa danh sách cử tri (khoản 2 Điều 311 Luật TTHC).

01 năm kể từ ngày hết thời hạn tự nguyện 30 ngày; thời gian có trở ngại khách quan, sự kiện bất khả kháng không tính vào thời hạn (khoản 1 Điều 312 Luật TTHC).
Gửi Tòa án đã xét xử sơ thẩm, kể cả khi bản án có hiệu lực là bản án phúc thẩm (khoản 1 Điều 312 Luật TTHC; khoản 1 Điều 11 Nghị định 71/2016).

Luật TTHC và Nghị định 71/2016 không quy định phí cho việc yêu cầu Tòa án ra quyết định buộc thi hành án hành chính. Phần tài sản thi hành theo pháp luật thi hành án dân sự thì áp dụng quy định về phí thi hành án dân sự.

Đề nghị cấp trên trực tiếp xử lý trách nhiệm người đứng đầu (khoản 2 Điều 13 Nghị định 71/2016), đề nghị Viện kiểm sát kiến nghị (Điều 315 Luật TTHC), đề nghị cơ quan thi hành án dân sự kiến nghị xử lý; nếu có dấu hiệu tội phạm thì đề nghị truy cứu trách nhiệm hình sự (Điều 28 Nghị định 71/2016).

Theo pháp luật thi hành án dân sự (điểm h khoản 1 Điều 311 Luật TTHC). Bạn làm đơn yêu cầu thi hành án gửi cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền.

Bản án hành chính chỉ có giá trị khi được thi hành, và cơ chế buộc thi hành có thời hạn của nó. Nếu bạn đã thắng kiện nhưng cơ quan nhà nước chưa chấp hành, luật sư hành chính của chúng tôi có thể tính thời hạn, lập đơn yêu cầu và theo dõi việc thi hành đến khi xong.

Thông tin trong bài phản ánh các quy định pháp luật tại thời điểm biên soạn và mang tính chất tham khảo chung cho từng nhóm quan hệ pháp luật. Mỗi vụ việc thực tế đều có các tình tiết và chứng cứ độc lập; để được đánh giá chính xác vị thế pháp lý và định hướng giải quyết tranh chấp hiệu quả, vui lòng liên hệ với Luật Quốc Ấn.

Chưa rõ vấn đề pháp lý của mình?

Mô tả vụ việc - Luật Quốc Ấn phản hồi bằng văn bản đánh giá sơ bộ trong 24 giờ làm việc, trước khi bạn quyết định sử dụng dịch vụ.

Đặt lịch tư vấn 0965 679 698