Biện pháp cưỡng chế thi hành án khi bên thua kiện không trả tiền
10 ngày sau khi bên thua kiện nhận quyết định thi hành án là mốc mà người được thi hành án nên đánh dấu trên lịch. Hết 10 ngày đó mà bên kia không trả, hồ sơ được phép chuyển sang cưỡng chế. Từ đây, bài toán là chọn đúng biện pháp cho đúng loại tài sản. Phong tỏa một tài khoản trống không giúp được gì, còn chờ cưỡng chế trong khi con nợ đang rao bán xe thì có khi mất trắng.
Tóm tắt
- Điều 71 Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15 (Luật THADS 2025) quy định 06 biện pháp cưỡng chế: khấu trừ tiền trong tài khoản, thu tiền, xử lý giấy tờ có giá; trừ vào thu nhập; khai thác tài sản; kê biên, xử lý tài sản; giao tài sản, vật, giấy tờ; buộc thực hiện hoặc không được thực hiện công việc.
- Điều kiện chung là hết thời hạn tự nguyện 10 ngày mà người phải thi hành án có điều kiện nhưng không thi hành (khoản 1 Điều 72). Nếu có dấu hiệu tẩu tán, Chấp hành viên được áp dụng ngay, không cần chờ hết hạn.
- Trước cưỡng chế có thể dùng bốn biện pháp bảo đảm tại Điều 66: phong tỏa tài khoản, tạm dừng giao dịch, tạm giữ tài sản, tạm hoãn xuất cảnh. Người được thi hành án được yêu cầu bằng văn bản và Chấp hành viên áp dụng ngay, không báo trước cho bên kia.
- Trừ lương phải để lại cho người phải thi hành án 01 lần mức lương tối thiểu vùng, cộng thêm 01 lần cho mỗi người họ đang nuôi dưỡng (khoản 1 Điều 51 Nghị định 152/2026/NĐ-CP).
- Không tổ chức cưỡng chế từ 22 giờ đến 06 giờ sáng hôm sau, ngày nghỉ, ngày lễ (khoản 5 Điều 72).
Khi nào được cưỡng chế
Khoản 2 Điều 72 Luật THADS 2025 đặt ba căn cứ để ra quyết định cưỡng chế: bản án, quyết định thi hành án, và việc người phải thi hành án có điều kiện mà không tự nguyện thi hành. Thiếu căn cứ thứ ba, tức là chưa xác định được tài sản hay thu nhập, thì chưa thể cưỡng chế. Lúc này hồ sơ thường dừng ở bước xác minh, và nếu không tìm thấy gì sẽ chuyển sang quyết định chưa có điều kiện thi hành án.
Đoạn 2 khoản 1 Điều 72 cho phép Thủ trưởng cơ quan thi hành án hoặc Chấp hành viên áp dụng ngay biện pháp bảo đảm, biện pháp cưỡng chế khi cần ngăn chặn hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản hoặc trốn tránh thi hành án. Người được thi hành án muốn dùng nhánh này phải đưa ra được nguy cơ cụ thể: tin rao bán nhà, hợp đồng đặt cọc, việc con nợ đang làm thủ tục sang tên. Khi con nợ vẫn cố chuyển dịch tài sản, hậu quả hành chính và hình sự được phân tích tại bài tội không chấp hành án.
Khoản 3 Điều 72 yêu cầu biện pháp cưỡng chế phải tương ứng với nghĩa vụ và chi phí thi hành án. Ngoại lệ là tài sản không chia được hoặc chia làm giảm đáng kể giá trị, tài sản đã được bản án tuyên kê biên, tài sản bảo đảm đã được tuyên xử lý, và trường hợp người phải thi hành án tự đề nghị kê biên một tài sản cụ thể đủ để thi hành.
Sáu biện pháp cưỡng chế và khi nào dùng biện pháp nào
Biện pháp (Điều 71) | Dùng khi | Điều luật chi tiết |
| Khấu trừ tiền trong tài khoản; thu tiền; thu giữ, xử lý giấy tờ có giá | Người phải thi hành án có tiền trong tài khoản, tiền mặt, thu nhập kinh doanh, tiền do người khác giữ, cổ phiếu, trái phiếu | Điều 73, 74, 75 |
| Trừ vào thu nhập | Có lương, lương hưu, trợ cấp mất sức; thi hành cấp dưỡng, khoản tiền nhỏ hoặc trả theo kỳ | Điều 76 |
| Khai thác tài sản | Tài sản có giá trị quá lớn so với nghĩa vụ và có thể cho thuê, khai thác để lấy tiền | Điều 77 |
| Kê biên, xử lý tài sản | Có nhà, đất, xe, máy móc, phần vốn góp; kể cả tài sản người thứ ba đang giữ | Điều 78 đến 87 |
| Giao tài sản, vật, giấy tờ | Bản án buộc giao nhà, trả đất, trả vật; xem bài cưỡng chế giao nhà, trả đất | Điều 88 đến 90 |
| Buộc thực hiện hoặc không được thực hiện công việc | Bản án buộc tháo dỡ, xin lỗi, chấm dứt hành vi | Điều 91, 92 |
Bài này tập trung vào nhóm biện pháp thu tiền và các biện pháp bảo đảm đi trước. Quy trình kê biên và quyền của người có tài sản bị kê biên được phân tích tại bài kê biên tài sản thi hành án.
Biện pháp bảo đảm, bước nên làm trước tiên
Biện pháp bảo đảm có mục đích giữ tài sản lại, chưa phải lấy tiền. Khoản 1 Điều 66 Luật THADS 2025 quy định bốn biện pháp:
Biện pháp bảo đảm | Ai quyết định | Điểm cần biết |
| Phong tỏa tài khoản, tài sản ở nơi gửi giữ | Chấp hành viên | Quyết định ghi số tiền phải thi hành; nếu số dư thấp hơn nghĩa vụ hoặc chưa xác định giá trị thì phong tỏa toàn bộ (khoản 2 Điều 67) |
| Tạm ngừng giao dịch, tạm dừng đăng ký, chuyển quyền, thay đổi hiện trạng tài sản | Chấp hành viên | Áp dụng được cả với tài sản chung của người phải thi hành án với người khác (khoản 1 Điều 68) |
| Tạm giữ tài sản, giấy tờ | Chấp hành viên | Có thể tạm giữ ngay, lập biên bản trước và ra quyết định trong 24 giờ (khoản 2 Điều 69) |
| Tạm hoãn xuất cảnh | Thủ trưởng cơ quan thi hành án | Thông báo ngay cho cơ quan quản lý xuất nhập cảnh (Điều 70) |
Ba điểm thực tiễn cần lưu ý.
Thứ nhất, người được thi hành án có quyền yêu cầu bằng văn bản và Chấp hành viên áp dụng ngay, không phải thông báo trước cho đương sự (khoản 2 Điều 66). Văn bản yêu cầu nên chỉ rõ tài sản, nơi đang gửi giữ hoặc đăng ký, và lý do lo ngại tẩu tán.
Thứ hai, người yêu cầu phải chịu trách nhiệm về yêu cầu của mình. Yêu cầu không đúng mà gây thiệt hại thì phải bồi thường (khoản 3 Điều 66). Phong tỏa nhầm tài khoản của người thân con nợ là rủi ro có thật.
Thứ ba, sau khi phong tỏa, trong 10 ngày kể từ ngày có đủ căn cứ cưỡng chế, Chấp hành viên phải chuyển sang biện pháp cưỡng chế (khoản 4 Điều 66). Mốc này tính từ khi có đủ căn cứ, có thể muộn hơn ngày phong tỏa nếu còn phải làm rõ quyền sở hữu.
Khi tài khoản đang ít tiền, ngân hàng phong tỏa toàn bộ số dư và tiếp tục phong tỏa số tiền phát sinh sau đó cho đến khi đủ nghĩa vụ (điểm b khoản 2 Điều 43 Nghị định 152/2026/NĐ-CP). Ngân hàng phải báo kết quả cho cơ quan thi hành án trong 24 giờ kể từ khi phong tỏa. Vì vậy, phong tỏa một tài khoản lương hay tài khoản nhận tiền hàng vẫn có ích dù thời điểm phong tỏa số dư thấp.
Không phải tài khoản nào cũng phong tỏa được. Điểm d khoản 2 Điều 43 và khoản 5 Điều 49 Nghị định 152/2026/NĐ-CP loại trừ quỹ ngân sách nhà nước các cấp, kinh phí ngân sách giao cho đơn vị sử dụng ngân sách, chủ đầu tư, ban quản lý dự án và các khoản tạm thu, tạm giữ giao cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Biết có tài khoản chưa đủ, cần biết tính chất tiền trong đó.
Tạm hoãn xuất cảnh
Biện pháp này đặc biệt hiệu quả với người phải thi hành án hay đi nước ngoài hoặc có kế hoạch định cư. Khoản 1 Điều 70 Luật THADS 2025 cho phép tạm hoãn xuất cảnh người chưa thực hiện xong nghĩa vụ, trừ khi họ có đủ tài sản, đồng ý để cơ quan thi hành án xử lý và đã ủy quyền cho người khác giải quyết việc thi hành án; hoặc nghĩa vụ đã được chuyển giao; hoặc họ bị Tòa án ra quyết định dẫn độ. Thẩm quyền thuộc Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự (đoạn 2 khoản 2 Điều 66).
Khấu trừ tiền trong tài khoản
Khi xác định được tài khoản có tiền, Chấp hành viên ra quyết định khấu trừ, số tiền không vượt quá nghĩa vụ và chi phí cưỡng chế (khoản 1 Điều 73 Luật THADS 2025). Ngân hàng nhận quyết định phải khấu trừ ngay và chuyển tiền vào tài khoản của cơ quan thi hành án hoặc chuyển thẳng cho người được thi hành án theo quyết định (khoản 2 Điều 73).
Trên thực tế, trình tự hiệu quả nhất là phong tỏa trước rồi khấu trừ sau. Phong tỏa có thể làm ngay bằng biên bản, khấu trừ cần quyết định cưỡng chế. Nếu đi thẳng vào khấu trừ, khoảng thời gian giữa xác minh và quyết định đủ để con nợ rút tiền.
Thu tiền của người phải thi hành án
Điều 74 Luật THADS 2025 có bốn nhánh:
Nguồn tiền | Cách Chấp hành viên xử lý | Giới hạn |
| Thu nhập từ hoạt động kinh doanh (khoản 1) | Ra quyết định thu tiền theo định kỳ tháng, quý hoặc năm | Để lại tiền tối thiểu cho kinh doanh và 01 lần lương tối thiểu vùng cho sinh hoạt (khoản 1 Điều 50 NĐ 152/2026) |
| Tiền người phải thi hành án đang cầm (khoản 2) | Ra quyết định thu ngay | Trừ khi có căn cứ khoản tiền không phải của họ |
| Tiền của người phải thi hành án do người thứ ba giữ (khoản 3) | Yêu cầu người thứ ba giao nộp; không giao thì ra quyết định thu | Người thứ ba giao tiền cho con nợ thay vì nộp cơ quan thi hành án thì phải bồi thường |
| Khoản người khác phải trả cho người phải thi hành án theo bản án có hiệu lực (khoản 4) | Yêu cầu giao nộp; không giao nộp thì cưỡng chế người đó, chi phí do họ chịu | Nếu bản án kia do cơ quan thi hành án khác thi hành thì phối hợp |
Nhánh “người thứ ba giữ tiền” được dùng nhiều trong tranh chấp thương mại. Ví dụ con nợ là nhà thầu đang chờ chủ đầu tư thanh toán một khoản tiền theo hợp đồng. Nếu khoản tiền đã đến hạn và không tranh chấp, người được thi hành án nên cung cấp hợp đồng, biên bản nghiệm thu để Chấp hành viên yêu cầu chủ đầu tư nộp số tiền đó vào tài khoản cơ quan thi hành án. Nếu khoản thanh toán còn đang tranh chấp, Chấp hành viên thường chưa thu được ngay.
Trừ vào thu nhập
Khoản 1 Điều 76 Luật THADS 2025 xác định thu nhập gồm tiền lương, tiền công, lương hưu, trợ cấp mất sức lao động và thu nhập hợp pháp khác. Khoản 2 chỉ cho phép trừ vào thu nhập trong ba trường hợp: các bên thỏa thuận; bản án ấn định trừ vào thu nhập; hoặc thi hành cấp dưỡng, nghĩa vụ theo định kỳ, khoản tiền không lớn, hay tài sản khác không đủ để thi hành.
Khoản 1 Điều 51 Nghị định 152/2026/NĐ-CP quy định cách tính phần được để lại:
- Người phải thi hành án được giữ lại 01 lần mức lương tối thiểu tháng theo vùng nơi họ thực tế sinh sống.
- Mỗi người họ đang nuôi dưỡng được để lại thêm 01 lần mức lương tối thiểu vùng. Chấp hành viên căn cứ danh sách người phụ thuộc đã được cơ quan thuế xác nhận.
- Nếu thu nhập thấp hơn tổng số phải để lại thì không trừ.
- Các bên có thể thỏa thuận khác.
Ví dụ minh họa: gọi mức lương tối thiểu vùng nơi người phải thi hành án sống là M. Người này có lương 4M mỗi tháng và đang nuôi hai con được đăng ký người phụ thuộc. Phần để lại là 3M (một cho bản thân, hai cho hai con), số có thể trừ tối đa là M mỗi tháng. Nếu chỉ nuôi một con, số có thể trừ tối đa là 2M.
Sau khi nhận quyết định, đơn vị trả lương hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội phải khấu trừ trong 03 ngày làm việc kể từ ngày bắt đầu kỳ chi trả gần nhất và chuyển tiền cho cơ quan thi hành án (khoản 4 Điều 51 Nghị định 152/2026/NĐ-CP). Nếu không thực hiện dẫn đến không thi hành được, họ phải bồi thường.
Trừ vào thu nhập là biện pháp chính trong thi hành án cấp dưỡng. Diễn biến khi người cấp dưỡng cố tình không trả được phân tích tại bài không trả tiền cấp dưỡng.
Khai thác tài sản và xử lý giấy tờ có giá
Khai thác tài sản (Điều 77 Luật THADS 2025) áp dụng khi tài sản có giá trị quá lớn so với nghĩa vụ mà có thể khai thác, hoặc khi người được thi hành án đồng ý và việc khai thác không ảnh hưởng người thứ ba. Ví dụ một tòa nhà cho thuê trị giá vài chục tỷ đồng để thi hành khoản nợ 500 triệu đồng: thu tiền thuê sẽ hợp lý hơn bán cả tòa nhà. Nếu sau 10 ngày được yêu cầu mà người phải thi hành án không ký hợp đồng khai thác, Chấp hành viên chuyển sang kê biên, xử lý tài sản đó (điểm c khoản 2 Điều 77).
Với cổ phiếu, trái phiếu, sổ tiết kiệm có kỳ hạn và các giấy tờ có giá khác, Chấp hành viên ra quyết định thu giữ. Nếu người đang giữ không giao, Chấp hành viên yêu cầu tổ chức phát hành chuyển giao giá trị của giấy tờ đó (Điều 75).
Tài sản ở tỉnh khác
Người phải thi hành án có nhà ở tỉnh khác thì không có nghĩa phải nộp đơn lại ở tỉnh đó. Luật THADS 2025 có 03 cơ chế:
Nhu cầu | Cơ chế | Đặc điểm |
| Chỉ cần xác minh tài sản, nơi ở, nơi làm việc ở tỉnh khác | Xác minh ngoài địa bàn hoặc ủy quyền xác minh (điểm d khoản 4 Điều 37) | Hồ sơ vẫn ở nơi cũ |
| Chuyển việc thi hành sang nơi có tài sản | Ủy thác thi hành án (Điều 49) | Ủy thác về nơi có tài sản; tiền, tài sản số trong tài khoản không phải ủy thác |
| Có tài sản ở nhiều tỉnh, cần xử lý song song | Ủy thác xử lý tài sản (Điều 50) | Nơi đang thụ lý vẫn giữ hồ sơ, nơi nhận ủy thác xử lý tài sản trên địa bàn mình |
Khi đã ủy thác, các quyết định phong tỏa, tạm hoãn xuất cảnh của nơi ủy thác vẫn có hiệu lực đến khi nơi nhận ủy thác ra quyết định thay thế (đoạn 3 khoản 2 Điều 49). Người được thi hành án không mất lớp bảo vệ trong thời gian chuyển hồ sơ.
Chọn đề nghị theo tình trạng hồ sơ
Tình trạng | Việc người được thi hành án nên làm |
| Có quyết định thi hành án, chưa hết 10 ngày tự nguyện, con nợ đang rao bán tài sản | Yêu cầu bằng văn bản áp dụng ngay biện pháp bảo đảm, kèm chứng cứ rao bán |
| Hết 10 ngày, chưa có kết quả xác minh | Cung cấp đầu mối tài sản cụ thể, đề nghị Chấp hành viên xác minh trong 09 ngày (khoản 1 Điều 37) |
| Biết số tài khoản | Đề nghị phong tỏa ngay, sau đó khấu trừ |
| Biết nơi làm việc, nơi nhận lương hưu | Đề nghị trừ vào thu nhập, cung cấp thông tin đơn vị trả lương |
| Con nợ có khoản phải thu từ người khác | Cung cấp hợp đồng, chứng từ để Chấp hành viên yêu cầu người thứ ba giao nộp |
| Con nợ hay xuất cảnh | Đề nghị Thủ trưởng tạm hoãn xuất cảnh |
| Đã có quyết định chưa có điều kiện | Gửi văn bản cung cấp thông tin mới để Chấp hành viên xác minh trong 10 ngày |
Case study
Công ty A thắng kiện đòi công ty B 2,4 tỷ đồng tiền hàng. Sau khi hết thời hạn tự nguyện, Chấp hành viên xác minh và thấy tài khoản của B gần như không có tiền, B không đứng tên bất động sản. Hồ sơ có nguy cơ rơi vào diện chưa có điều kiện.
Rà lại hồ sơ giao dịch, phía A biết B đang có hợp đồng cung cấp vật tư cho một công ty xây dựng C, và C còn phải thanh toán đợt cuối khoảng 1,8 tỷ đồng sau nghiệm thu. A cung cấp cho Chấp hành viên hợp đồng, biên bản nghiệm thu và hóa đơn. Chấp hành viên yêu cầu C giao nộp khoản tiền này theo khoản 3 Điều 74 Luật THADS 2025. C nộp vào tài khoản cơ quan thi hành án thay vì chuyển cho B. Phần còn thiếu được tiếp tục xử lý sau khi phát hiện thêm một xe tải đứng tên B.
Bài học ở đây là tài sản không nhất thiết phải đứng tên con nợ. Các khoản phải thu, tiền người khác đang giữ cũng là nguồn thi hành án.
Câu hỏi thường gặp
Tôi có thể tự yêu cầu ngân hàng phong tỏa tài khoản của con nợ không?
Trừ lương thì được trừ bao nhiêu phần trăm?
Bao lâu sau khi có quyết định thi hành án thì được cưỡng chế?
Có cưỡng chế vào ban đêm hoặc ngày Tết không?
Chi phí cưỡng chế ai chịu?
Cưỡng chế thi hành án hiệu quả hay không phụ thuộc phần lớn vào tốc độ và thông tin người được thi hành án mang đến cho Chấp hành viên. Nếu anh chị cần lập kế hoạch thu hồi theo bản án, từ đề nghị phong tỏa đến truy tìm khoản phải thu của con nợ, luật sư dân sự của chúng tôi có thể đồng hành cùng anh chị trong suốt quá trình thi hành án.
