Chia nhà ở xã hội khi ly hôn

Một cặp vợ chồng ở Hưng Yên đến văn phòng chúng tôi với bản thỏa thuận chia tài sản đã soạn sẵn, người chồng nhận căn hộ nhà ở xã hội, trả cho vợ một nửa “giá thị trường” là 900 triệu đồng. Căn hộ mua được ba năm, giá trên hợp đồng 1,25 tỷ đồng, còn nợ Ngân hàng Chính sách xã hội gần 600 triệu. Bản thỏa thuận nhìn qua thì gọn, nhưng nó bỏ sót gần hết những gì làm căn hộ nhà ở xã hội khác căn hộ thương mại: căn nhà chưa thể bán theo giá thị trường, khoản vay ưu đãi gắn với cả hai người, và việc ngân hàng có chấp nhận cho một người đứng ra trả nợ hay không.

Tóm tắt

  • Nhà ở xã hội mua trong thời kỳ hôn nhân là tài sản chung, kể cả khi Giấy chứng nhận hoặc hợp đồng chỉ đứng tên một người (Điều 33, Điều 34 Luật Hôn nhân và gia đình 2014). Khi mua, điều kiện nhà ở và thu nhập đã được xét cho cả hai vợ chồng.
  • Chia nhà ở xã hội khi ly hôn không phải là bán, nên không bị cấm trong thời hạn 05 năm. Nhưng người nhận căn nhà kế thừa phần thời hạn hạn chế còn lại theo điểm d, đ khoản 1 Điều 89 Luật Nhà ở 2023.
  • Trong thời hạn 05 năm, giá trị để thanh toán chênh lệch là điểm tranh chấp lớn nhất: giá mua ban đầu hay giá thị trường. Hai lập luận đều có cơ sở; thỏa thuận nên ghi rõ.
  • Căn hộ thuê mua, căn hộ chưa thanh toán đủ hoặc chưa có Giấy chứng nhận thì thứ được chia là quyền và nghĩa vụ theo hợp đồng, và việc một bên tiếp tục hợp đồng cần chủ đầu tư hoặc bên cho thuê mua đồng ý.
  • Khoản vay mua nhà ở xã hội là nợ chung. Ly hôn không làm chấm dứt nghĩa vụ với ngân hàng (Điều 60 Luật HNGĐ); muốn chuyển nợ sang một người phải có ngân hàng đồng ý.
  • Người chuyển giao căn nhà cho vợ hoặc chồng cũ sau ly hôn chưa chắc đã được mua nhà ở xã hội lần nữa. Đây là rủi ro pháp lý cần tính trước khi thỏa thuận.

Các văn bản viện dẫn ở trạng thái hiện hành: Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13 (Luật HNGĐ, Văn bản hợp nhất 121/VBHN-VPQH năm 2025); Luật Nhà ở số 27/2023/QH15 (Văn bản hợp nhất 79/VBHN-VPQH năm 2026); Nghị định 100/2024/NĐ-CP sửa đổi bởi các Nghị định 261/2025/NĐ-CP, 54/2026/NĐ-CP, 136/2026/NĐ-CP (Văn bản hợp nhất 24/VBHN-BXD ngày 18/5/2026).

Căn hộ đứng tên một người vẫn là tài sản chung

Hồ sơ mua nhà ở xã hội do một người đứng đơn, nên hợp đồng và Giấy chứng nhận thường chỉ ghi tên người đó. Điều này hay dẫn đến lập luận “nhà đứng tên tôi thì là của tôi”.

Lập luận đó khó đứng vững. Khoản 1 Điều 33 Luật HNGĐ xác định tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập do lao động, sản xuất kinh doanh trong thời kỳ hôn nhân là tài sản chung; khoản 3 cùng điều quy định khi không có căn cứ chứng minh là tài sản riêng thì tài sản đó là tài sản chung. Khoản 2 Điều 34 Luật HNGĐ còn yêu cầu Giấy chứng nhận đối với tài sản chung phải ghi tên cả hai vợ chồng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Nếu chỉ ghi tên một người, giao dịch với tài sản đó vẫn phải theo quy định về đại diện tại Điều 26 Luật HNGĐ.

Pháp luật nhà ở củng cố thêm cho kết luận này. Khi xét điều kiện mua nhà ở xã hội, Nghị định 100/2024/NĐ-CP xét cả người đứng đơn và vợ hoặc chồng của người đó: cả hai đều không có nhà ở thuộc sở hữu tại tỉnh, thành phố nơi có dự án, và thu nhập được tính chung theo mức trần cho vợ chồng (Điều 29, Điều 30 Nghị định 100/2024/NĐ-CP). Danh sách người mua mà chủ đầu tư gửi Sở Xây dựng cũng ghi cả thành viên hộ gia đình (điểm d khoản 2 Điều 44 Nghị định 100/2024/NĐ-CP). Nói cách khác, căn hộ được Nhà nước bán ưu đãi cho cả gia đình, không cho riêng người đứng tên.

Ngoại lệ chủ yếu là khi một bên chứng minh được tiền mua là tài sản riêng (tiền có trước hôn nhân, được tặng cho riêng, thừa kế riêng) hoặc vợ chồng có thỏa thuận chế độ tài sản theo Điều 47 Luật HNGĐ. Cách xác định chi tiết có trong bài tài sản chung và tài sản riêng của vợ chồng.

Nguyên tắc chia và những điểm riêng của nhà ở xã hội

Điều 59 Luật HNGĐ đặt nguyên tắc chia đôi có tính đến hoàn cảnh của mỗi bên, công sức đóng góp, việc bảo vệ lợi ích chính đáng trong sản xuất, kinh doanh, nghề nghiệp và lỗi của mỗi bên vi phạm quyền, nghĩa vụ vợ chồng. Khoản 3 Điều 59 cho chia bằng hiện vật; nếu không chia được bằng hiện vật thì chia theo giá trị, bên nhận phần hiện vật lớn hơn phải thanh toán chênh lệch. Phần nguyên tắc chung này được trình bày đầy đủ ở bài chia nhà đất khi ly hôn và chia tài sản khi ly hôn.

Với căn hộ nhà ở xã hội, hiện vật gần như luôn là một căn hộ không thể chia đôi về mặt vật lý. Thực tế chỉ có ba phương án:

Phương ánCách làmĐiều kiện, rủi ro
Một bên nhận căn hộ, thanh toán chênh lệchThỏa thuận hoặc Tòa giao căn hộ cho một bên, bên đó trả tiền cho bên kiaPhổ biến nhất. Phải giải quyết giá trị căn hộ, khoản vay, sự đồng ý của ngân hàng
Bán căn hộ, chia tiềnBán rồi chia số tiền còn lại sau khi trả nợTrong thời hạn 05 năm chỉ được bán cho chủ đầu tư hoặc người đủ điều kiện mua, giá tối đa bằng giá mua ban đầu (điểm đ khoản 1 Điều 89 Luật Nhà ở)
Giữ đồng sở hữuHai bên tiếp tục cùng đứng tên, thỏa thuận quyền sử dụngHiếm khi bền vững sau ly hôn; vẫn cùng chịu khoản vay

Khi Tòa án quyết định giao căn hộ cho bên nào, ngoài các yếu tố tại Điều 59, Tòa thường xem xét bên nào đang trực tiếp nuôi con và nhu cầu chỗ ở của bên đó. Nội dung về quyền nuôi con có trong bài quyền nuôi con khi ly hôn.

Chia trong thời hạn 05 năm có phải là bán lại trái phép không

Điểm d khoản 1 Điều 89 Luật Nhà ở cấm bên mua nhà ở xã hội bán lại trong thời hạn tối thiểu 05 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền mua. Nhiều người lo rằng nếu căn hộ được giao cho một bên và bên kia nhận tiền, giao dịch này sẽ bị coi là “bán lại” trá hình.

Chúng tôi cho rằng không. Chia tài sản chung khi ly hôn là việc xác định lại phần sở hữu của mỗi người trong khối tài sản vốn đã thuộc về cả hai, không phải hợp đồng mua bán giữa hai chủ thể độc lập. Bên nhận căn hộ vốn là đồng chủ sở hữu và đã được xét đủ điều kiện khi mua. Khoản tiền thanh toán chênh lệch là nghĩa vụ phát sinh từ việc chia theo khoản 3 Điều 59 Luật HNGĐ, không phải giá mua. Luật Đất đai 2024 cũng tách văn bản thỏa thuận tài sản của vợ chồng và bản án, quyết định của Tòa án thành căn cứ đăng ký biến động riêng (các điểm i, k khoản 3 Điều 133 Luật Đất đai 2024), khác với hợp đồng chuyển nhượng.

Hệ quả kéo theo là bên nhận căn hộ kế thừa toàn bộ hạn chế còn lại. Thời hạn 05 năm vẫn tính từ ngày thanh toán đủ tiền mua ban đầu. Nếu bên đó muốn bán trước khi hết hạn, vẫn chỉ được bán cho chủ đầu tư hoặc người đủ điều kiện mua, theo giá không vượt giá mua ban đầu. Chi tiết về bán lại đúng điều kiện có trong bài bán lại nhà ở xã hội.

Điều cần tránh là dùng thủ tục ly hôn để hợp thức hóa việc sang tay căn hộ cho người thứ ba, ví dụ thỏa thuận giao căn hộ cho một bên rồi bên đó ngay lập tức chuyển cho người mua đã trả tiền từ trước. Giao dịch kiểu này có thể bị tuyên vô hiệu do giả tạo theo Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015, và hành vi bán, chuyển nhượng nhà ở xã hội không đúng quy định bị phạt từ 80 đến 120 triệu đồng, buộc thu hồi nhà (điểm b khoản 2, điểm đ khoản 7 Điều 64 Nghị định 339/2026/NĐ-CP). Rủi ro của ly hôn để tẩu tán hoặc lách luật được phân tích ở bài ly hôn giả tạo.

Định giá căn hộ còn trong thời hạn 05 năm

Trở lại ví dụ ở đầu bài. Người vợ đòi một nửa giá thị trường, khoảng 900 triệu đồng trên tổng giá trị ước tính 1,8 tỷ. Người chồng cho rằng căn hộ chỉ đáng giá theo hợp đồng 1,25 tỷ, vì không ai được bán nó cao hơn mức đó trong hai năm tới.

Cả hai lập luận đều có cơ sở:

Lập luậnCăn cứĐiểm yếu
Tính theo giá mua ban đầu (giá trần)Điểm đ khoản 1 Điều 89 Luật Nhà ở: trong 05 năm, giá bán tối đa bằng giá mua ban đầu. Giá trị thực tế có thể khai thác của căn hộ trong thời hạn này không vượt mức đóBên nhận căn hộ hưởng toàn bộ phần tăng giá khi hết hạn chế, trong khi bên kia chỉ nhận theo giá cũ
Tính theo giá thị trườngTòa án định giá tài sản theo giá thị trường tại thời điểm giải quyết; quyền sở hữu căn hộ vẫn có giá trị sử dụng và giá trị kỳ vọng sau khi hết hạn chếBên nhận phải trả theo giá mà chính họ không được bán trong nhiều năm

Thực tiễn xét xử chưa thống nhất, và chưa có án lệ về vấn đề này. Kinh nghiệm của chúng tôi là thỏa thuận nên chọn một mức nằm giữa, có tính đến thời gian hạn chế còn lại: căn hộ chỉ còn vài tháng là hết hạn 05 năm thì gần với giá thị trường hơn; căn hộ mới mua được một năm thì gần với giá mua ban đầu hơn. Dù chọn mức nào, văn bản thỏa thuận phải ghi rõ căn cứ xác định giá, để tránh bên kia khởi kiện lại sau khi căn hộ tăng giá.

Trong ví dụ trên, sau khi trừ khoản nợ ngân hàng còn khoảng 600 triệu đồng, phần giá trị ròng của căn hộ theo giá hợp đồng chỉ còn khoảng 650 triệu, và một nửa là 325 triệu. Khoảng cách giữa 325 triệu và 900 triệu đồng chính là lý do nhiều vụ ly hôn có căn hộ nhà ở xã hội kéo dài.

Khoản vay mua nhà ở xã hội sau ly hôn

Đa số căn hộ nhà ở xã hội được mua bằng khoản vay ưu đãi, thường tại Ngân hàng Chính sách xã hội, thế chấp chính căn hộ theo hợp đồng ba bên giữa ngân hàng, chủ đầu tư và người vay (điểm d khoản 1 Điều 48 Nghị định 100/2024/NĐ-CP). Điều kiện và cơ chế của khoản vay này có trong bài vay mua nhà ở xã hội.

Khoản vay để mua căn hộ chung là nghĩa vụ chung của vợ chồng theo Điều 37 Luật HNGĐ, kể cả khi hợp đồng tín dụng chỉ một người ký. Điều 60 Luật HNGĐ quy định quyền, nghĩa vụ tài sản của vợ chồng với người thứ ba vẫn có hiệu lực sau ly hôn, trừ khi vợ chồng và người thứ ba có thỏa thuận khác. Nghĩa là thỏa thuận giữa vợ và chồng rằng “người nhận căn hộ trả toàn bộ nợ” chỉ ràng buộc hai người với nhau. Nếu người nhận căn hộ không trả, ngân hàng vẫn có quyền yêu cầu cả hai.

Để thỏa thuận chuyển nợ có hiệu lực với ngân hàng, cần một trong hai hướng:

  • Người nhận căn hộ tất toán khoản vay, giải chấp, rồi mới đăng ký biến động sang tên một mình.
  • Ngân hàng đồng ý cho người nhận căn hộ tiếp nhận toàn bộ nghĩa vụ trả nợ và ký lại hoặc sửa đổi hợp đồng tín dụng, hợp đồng thế chấp. Ngân hàng sẽ đánh giá lại khả năng trả nợ của một người, và việc người đó có còn được hưởng lãi suất ưu đãi hay không tùy chính sách cho vay.

Nên làm việc với ngân hàng trước khi ký thỏa thuận chia tài sản hoặc trước phiên hòa giải tại Tòa. Tòa án khi giải quyết cũng thường đưa ngân hàng vào tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Cách xác định và chia nợ chung có trong bài nợ chung của vợ chồng.

Căn hộ thuê mua, chưa thanh toán đủ hoặc chưa có Giấy chứng nhận

Đây là những trường hợp mà thứ được chia không phải là quyền sở hữu căn hộ.

Căn hộ thuê mua

Bên thuê mua chưa là chủ sở hữu cho đến khi trả đủ tiền thuê mua. Tài sản chung của vợ chồng là quyền thuê mua theo hợp đồng và số tiền đã nộp lần đầu, đã trả hằng tháng. Khoản 8 Điều 88 Luật Nhà ở yêu cầu nhà thuê mua chỉ được dùng để ở cho mình và các thành viên trong gia đình, còn điểm a khoản 2 Điều 176 Luật Nhà ở cho bên cho thuê mua quyền chấm dứt hợp đồng, thu hồi nhà nếu bên thuê mua tự ý cho thuê hoặc bán nhà thuê mua cho người khác.

Vì vậy, khi ly hôn, vợ chồng không thể tự thỏa thuận “sang” hợp đồng thuê mua cho một người rồi coi như xong. Bên tiếp tục thuê mua cần bên cho thuê mua chấp thuận ghi nhận mình là bên thuê mua duy nhất, thường bằng phụ lục hợp đồng. Bên còn lại được thanh toán phần giá trị tương ứng với số tiền đã đóng. Cơ chế trả trước, thời hạn và chấm dứt hợp đồng thuê mua được phân tích tại bài thuê mua nhà ở xã hội.

Căn hộ đã ký hợp đồng mua nhưng chưa thanh toán đủ

Thứ được chia là quyền và nghĩa vụ theo hợp đồng mua bán: số tiền đã nộp và quyền nhận căn hộ khi thanh toán đủ. Một bên tiếp tục hợp đồng thì phải có chủ đầu tư đồng ý thay đổi bên mua, và chủ đầu tư có thể yêu cầu xem lại điều kiện của người đó. Nếu dự án áp dụng cơ chế giá của Nghị quyết 201/2025/QH15, khoản hoàn chênh lệch giá khi quyết toán (Điều 8 Nghị quyết 201/2025/QH15) cũng là tài sản chung và nên được ghi vào thỏa thuận. Các điều khoản cần kiểm trong hợp đồng có trong bài hợp đồng mua bán nhà ở xã hội.

Căn hộ đã thanh toán đủ nhưng chưa có Giấy chứng nhận

Tình trạng phổ biến ở nhiều dự án. Quyền sở hữu vẫn là tài sản chung và Tòa án vẫn có thể giao cho một bên. Sau khi có bản án hoặc thỏa thuận, bên nhận căn hộ làm việc với chủ đầu tư để hồ sơ cấp Giấy chứng nhận ghi tên mình. Quy trình cấp giấy có trong bài sổ hồng nhà ở xã hội.

Ly hôn xong, người kia có được mua nhà ở xã hội lần nữa không

Câu hỏi này quyết định nhiều thỏa thuận chia tài sản. Bên giao căn hộ thường tính: mình nhận tiền, sau đó đăng ký mua một căn nhà ở xã hội khác. Kế hoạch đó có rủi ro.

Khoản 6 Điều 88 Luật Nhà ở quy định mỗi đối tượng chỉ được mua hoặc thuê mua 01 căn nhà ở xã hội. Điều kiện về nhà ở tại điểm a khoản 1 Điều 78 Luật Nhà ở còn đòi hỏi người mua “chưa được mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội, chưa được hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở dưới mọi hình thức” tại tỉnh, thành phố nơi có dự án. Điểm e khoản 1 Điều 79 bổ sung nguyên tắc mỗi hộ gia đình chỉ được áp dụng một chính sách hỗ trợ. Người đã từng là thành viên hộ gia đình trong danh sách mua căn hộ trước đó có tên trong cơ sở dữ liệu tại Sở Xây dựng (điểm d khoản 2 Điều 44 Nghị định 100/2024/NĐ-CP), nên khi đứng đơn lần hai, hồ sơ có thể bị phát hiện trùng.

Có lập luận cho rằng người không đứng tên hợp đồng chưa phải là “đối tượng đã mua”, và sau ly hôn họ đã không còn quyền sở hữu nên đủ điều kiện về nhà ở. Nhưng chính họ đã được xét điều kiện và hưởng lợi ích từ căn hộ, và khi chia tài sản họ nhận giá trị bằng tiền của căn hộ đó. Đến thời điểm hiện tại, chưa có hướng dẫn chính thức về trường hợp này và cách xử lý giữa các địa phương có thể khác nhau. Khi thỏa thuận, bên dự định mua lần hai nên tính rủi ro này vào phần giá trị mình nhận, thay vì mặc định sẽ mua được.

Thuế, phí và đăng ký biến động

Chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn, theo bản án, quyết định của Tòa án hoặc thỏa thuận của vợ chồng, không phải chịu thuế thu nhập cá nhân (khoản 2 Điều 18 Nghị định 253/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15). Ngay cả khi coi là chuyển nhượng, việc chuyển nhượng bất động sản giữa vợ và chồng cũng được miễn thuế theo khoản 1 Điều 4 Luật Thuế TNCN 2025.

Sau khi có bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực hoặc văn bản thỏa thuận chia tài sản đã công chứng, bên nhận căn hộ phải đăng ký biến động trong thời hạn 30 ngày (các điểm i, k khoản 3 Điều 133 Luật Đất đai 2024). Hồ sơ nên kèm văn bản của ngân hàng nếu căn hộ đang thế chấp, và chứng từ ngày thanh toán đủ tiền mua để xác định thời hạn hạn chế còn lại.

Câu hỏi thường gặp

Quyền lưu cư 06 tháng tại Điều 63 Luật HNGĐ chỉ áp dụng khi nhà ở là tài sản riêng của một bên. Căn hộ nhà ở xã hội mua trong hôn nhân thường là tài sản chung, nên việc ai ở lại sau ly hôn phụ thuộc vào thỏa thuận hoặc quyết định chia của Tòa án.

Tùy chứng cứ. Nếu chứng minh được khoản tiền được tặng cho riêng một bên và dùng để mua căn hộ, phần đó là tài sản riêng (Điều 43 Luật HNGĐ). Nếu tiền được đưa cho cả hai vợ chồng hoặc không chứng minh được, căn hộ là tài sản chung.

Chưa có tài sản để chia, chỉ có khoản tiền đặt cọc hoặc đăng ký (nếu có). Tuy vậy, hồ sơ đã được xét cho cả hai vợ chồng, nên thay đổi tình trạng hôn nhân có thể ảnh hưởng đến điều kiện. Người đứng đơn cần thông báo cho chủ đầu tư và được xét lại theo hoàn cảnh mới. Điều kiện xét cho người độc thân và người đã ly hôn có trong bài điều kiện mua nhà ở xã hội.

Khi có bản án hoặc quyết định công nhận thỏa thuận, bên được nhận tiền có quyền yêu cầu thi hành án. Nếu bên phải trả không tự nguyện, căn hộ có thể bị kê biên, xử lý để thi hành án, với lưu ý về hạn chế bán lại còn hiệu lực.

Thỏa thuận chia nhà ở xã hội khi ly hôn chỉ bền khi nó trả lời được bốn câu hỏi: căn hộ còn bao lâu nữa hết thời hạn hạn chế, giá trị chia tính theo mốc nào, ngân hàng có đồng ý chuyển nợ không, và bên giao căn hộ có còn cơ hội mua nhà ở xã hội lần nữa. Bỏ qua một trong bốn câu hỏi đó, thỏa thuận dễ bị khởi kiện lại hoặc không thể đăng ký sang tên.

Luật sư của Quốc Ấn hỗ trợ đánh giá tài sản chung, làm việc với ngân hàng và chủ đầu tư, soạn thỏa thuận chia tài sản và đại diện tại Tòa án. Xem dịch vụ luật sư hôn nhân và gia đình.

Thông tin trong bài phản ánh các quy định pháp luật tại thời điểm biên soạn và mang tính chất tham khảo chung cho từng nhóm quan hệ pháp luật. Mỗi vụ việc thực tế đều có các tình tiết và chứng cứ độc lập; để được đánh giá chính xác vị thế pháp lý và định hướng giải quyết tranh chấp hiệu quả, vui lòng liên hệ với Luật Quốc Ấn.

Chưa rõ vấn đề pháp lý của mình?

Mô tả vụ việc - Luật Quốc Ấn phản hồi bằng văn bản đánh giá sơ bộ trong 24 giờ làm việc, trước khi bạn quyết định sử dụng dịch vụ.

Đặt lịch tư vấn 0965 679 698