Cá nhân xây nhà ở xã hội cho thuê

“Tôi có 300 mét vuông đất gần khu công nghiệp, đang định xây dãy trọ. Nghe nói đăng ký làm nhà ở xã hội thì được vay lãi thấp, có đúng không?” Câu hỏi này chúng tôi nhận khá thường xuyên từ các chủ đất ở vùng ven Bắc Ninh, Bình Dương cũ, Đồng Nai.

Câu trả lời ngắn là đúng một phần. Luật Nhà ở 2023 cho cá nhân tự xây nhà ở xã hội để cho thuê và hứa hẹn vay vốn ưu đãi. Nhưng đi cùng là khung giá thuê, giới hạn người thuê, ngưỡng quy mô buộc phải làm thủ tục dự án. Riêng nguồn vay tại Ngân hàng Chính sách xã hội thì tạm thời chưa mở. Bài này giúp chủ đất cân nhắc trước khi quyết định có gắn nhãn “nhà ở xã hội” cho dãy nhà của mình hay không.

Tóm tắt

  • Cá nhân được xây nhà ở xã hội để cho đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội thuê (khoản 6 Điều 80 Luật Nhà ở 2023). Nhà xây trên đất ở thuộc quyền sử dụng của mình, kể cả đất thuê, mượn (khoản 7 Điều 83, khoản 3 Điều 54 Luật Nhà ở).
  • Loại nhà có thể là dãy nhà 01 tầng hoặc nhà nhiều tầng nhiều căn hộ (điểm d khoản 1 Điều 82 Luật Nhà ở; Điều 28 Nghị định 100/2024/NĐ-CP).
  • Nhà từ 02 tầng trở lên có từ 20 căn hộ cho thuê thì phải đáp ứng điều kiện làm chủ đầu tư dự án và làm thủ tục dự án đầu tư xây dựng nhà ở. Dưới 20 căn thì làm theo thủ tục nhà ở riêng lẻ nhưng phải đáp ứng yêu cầu phòng cháy, chữa cháy và đường giao thông cho xe chữa cháy (Điều 57 Luật Nhà ở; Điều 41 Nghị định 95/2024/NĐ-CP).
  • Giá thuê do chủ nhà tự xác định trong khung giá do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành. Bảng giá phải gửi Ủy ban nhân dân cấp xã trước khi ký hợp đồng (khoản 5 Điều 87 Luật Nhà ở; khoản 3 Điều 34 Nghị định 100/2024/NĐ-CP).
  • Người thuê phải có giấy xác nhận thuộc đối tượng được hưởng chính sách nhà ở xã hội. Người thuê không phải chứng minh điều kiện nhà ở, thu nhập.
  • Nghị định cho phép vay ưu đãi tới 70% tổng mức đầu tư, thời hạn tới 20 năm. Tuy nhiên, Ngân hàng Chính sách xã hội chưa cho cá nhân vay theo cơ chế này trong giai đoạn đến năm 2030 (khoản 3 Điều 77 Nghị định 100/2024/NĐ-CP). Thực tế, chủ nhà vay tại tổ chức tín dụng và có thể được xem xét cấp bù lãi suất.
  • Nhà ở xã hội do cá nhân xây chỉ để cho thuê, không được bán từng căn.

Các văn bản viện dẫn ở trạng thái hiện hành gồm:

  • Luật Nhà ở số 27/2023/QH15 (Văn bản hợp nhất 79/VBHN-VPQH năm 2026).
  • Nghị định 100/2024/NĐ-CP (Văn bản hợp nhất 24/VBHN-BXD ngày 18/5/2026).
  • Nghị định 95/2024/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 54/2026/NĐ-CP (Văn bản hợp nhất 21/VBHN-BXD năm 2026).
  • Luật Kinh doanh bất động sản số 29/2023/QH15 (Văn bản hợp nhất 06/VBHN-VPQH năm 2025).

Ai được xây và xây trên đất nào

Luật Nhà ở 2023 dùng chữ “cá nhân”. Khoản 3 Điều 54 Luật Nhà ở chỉ cho cá nhân xây nhà ở trên đất ở thuộc quyền sử dụng của mình, được Nhà nước giao, nhận chuyển nhượng hoặc thuê, mượn của tổ chức, cá nhân khác. Khoản 7 Điều 83 Luật Nhà ở dẫn chiếu quy định này cho nhà ở xã hội do cá nhân xây.

Ba lưu ý về đất:

  • Đất phải là đất ở. Đất nông nghiệp, đất thương mại dịch vụ thì phải chuyển mục đích trước. Xây nhà trên đất không đúng mục đích bị xử phạt theo pháp luật đất đai.
  • Đất thuê, mượn được dùng để xây. Tuy nhiên, muốn vay ưu đãi thì phải có Giấy chứng nhận đối với công trình nhà ở cần xây và thế chấp bằng quyền sử dụng đất ở và tài sản gắn liền với đất (điểm b, điểm d khoản 1 Điều 26 Nghị định 100/2024/NĐ-CP). Xây trên đất thuê thường khó đáp ứng điều kiện này.
  • Nhà phải phù hợp quy hoạch và tuân thủ pháp luật xây dựng (khoản 1 Điều 54 Luật Nhà ở). Nhiều khu vực ven khu công nghiệp có quy hoạch hạn chế mật độ, số tầng, nên cần kiểm tra trước khi thiết kế.

Ngưỡng quy mô quyết định thủ tục

Đây là phần chủ đất hay bỏ qua nhất, và cũng là phần dễ phát sinh vi phạm nhất.

Loại nhàYêu cầuThủ tụcCăn cứ
Dãy nhà 01 tầngKhép kín, có phòng ở và khu vệ sinh riêng; bình quân tối thiểu 8 m² sử dụng/người (không tính khu phụ); công trình từ cấp IV trở lên; bố trí bảo đảm giao thông, vệ sinh, khắc phục sự cốNhư nhà ở riêng lẻ (giấy phép xây dựng nếu thuộc diện phải có)Khoản 2 Điều 28 Nghị định 100/2024/NĐ-CP
Từ 02 tầng, dưới 20 căn hộ cho thuêTheo yêu cầu xây dựng nhà ở nhiều tầng nhiều căn hộ của cá nhân do Bộ Xây dựng ban hành; phòng cháy, chữa cháy; đường cho phương tiện chữa cháy theo quy định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnhTheo quy định về xây dựng nhà ở riêng lẻ: thiết kế, thẩm tra thiết kế, giấy phép xây dựng, giám sát thi công, phòng cháy chữa cháyKhoản 3 Điều 57 Luật Nhà ở; điểm b khoản 1 Điều 28 Nghị định 100/2024/NĐ-CP; điểm b khoản 2 Điều 41 Nghị định 95/2024/NĐ-CP
Từ 02 tầng, từ 20 căn hộ cho thuê trở lênPhải đáp ứng điều kiện làm chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ởThủ tục dự án theo pháp luật đầu tư, nhà ở, xây dựngKhoản 1 Điều 57 Luật Nhà ở; điểm a khoản 1 Điều 28 Nghị định 100/2024/NĐ-CP; điểm a khoản 2 Điều 41 Nghị định 95/2024/NĐ-CP

Ngưỡng 20 căn được tính theo số căn hộ để cho thuê trong một công trình. Chia một tòa nhà 24 phòng thành “hai nhà” trên cùng thửa đất để né thủ tục dự án là cách làm rủi ro, vì cơ quan cấp phép và cơ quan phòng cháy xét theo công trình thực tế.

Nhà nhiều tầng nhiều căn hộ của cá nhân phải được quản lý vận hành theo Quy chế quản lý, sử dụng nhà chung cư (khoản 5 Điều 57 Luật Nhà ở). Ủy ban nhân dân các cấp có trách nhiệm kiểm tra việc đáp ứng yêu cầu, điều kiện này (khoản 6 Điều 57).

Nhà ở xã hội của cá nhân khác nhà trọ thông thường ở đâu

Tiêu chíNhà trọ, nhà cho thuê thông thườngNhà ở xã hội do cá nhân xây để cho thuê
Người thuêBất kỳ aiNgười thuộc đối tượng được hưởng chính sách nhà ở xã hội, có giấy xác nhận
Giá thuêTự do thỏa thuậnTrong khung giá do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành; gửi bảng giá cho Ủy ban nhân dân cấp xã
Báo cáoKhông có nghĩa vụ báo cáo riêng về nhà ở (vẫn phải đăng ký thuế, khai báo cư trú)Báo cáo Ủy ban nhân dân cấp xã về địa điểm, tiến độ, quy mô, số căn, thời gian cho thuê; gửi danh sách người thuê
Vay vốnVay thương mạiĐược hưởng chính sách vay ưu đãi theo Nghị định 100/2024/NĐ-CP (đang chờ nguồn tại Ngân hàng Chính sách xã hội)
Bán từng cănTheo điều kiện chung của Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sảnKhông được bán; chỉ cho thuê
Kiểm tra, hậu kiểmTheo quản lý xây dựng, phòng cháy chungThêm hậu kiểm về đối tượng thuê, giá thuê

Chủ đất nên tự hỏi: lợi ích của “nhãn” nhà ở xã hội có lớn hơn các ràng buộc này không. Ở thời điểm Ngân hàng Chính sách xã hội chưa cho cá nhân vay, lợi ích tài chính trực tiếp còn hạn chế.

Thủ tục cho thuê

Điều 43 Nghị định 100/2024/NĐ-CP quy định trình tự gồm ba bước.

  1. Chủ nhà báo cáo bằng văn bản cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có nhà về địa điểm, tiến độ, quy mô, số căn hộ để cho thuê, thời gian bắt đầu cho thuê. Ủy ban nhân dân cấp xã công khai thông tin tại trụ sở.
  2. Người có nhu cầu nộp giấy xác nhận thuộc đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội theo mẫu của Bộ Xây dựng, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an cho chủ nhà.
  3. Chủ nhà ký hợp đồng thuê và gửi danh sách người thuê cho Ủy ban nhân dân cấp xã để phục vụ hậu kiểm.

Trước khi ký hợp đồng, chủ nhà gửi bảng giá cho thuê đến Ủy ban nhân dân cấp xã để theo dõi (đoạn 2 khoản 3 Điều 34 Nghị định 100/2024/NĐ-CP).

Về người thuê: các đối tượng được thuê nhà ở xã hội không phải đáp ứng điều kiện về nhà ở và thu nhập (khoản 2 Điều 78 Luật Nhà ở). Mỗi người tại mỗi thời điểm chỉ được thuê 01 căn nhà ở xã hội (khoản 7 Điều 88 Luật Nhà ở). Danh sách các nhóm đối tượng có trong bài điều kiện mua nhà ở xã hội.

Hợp đồng thuê phải có các nội dung theo Điều 163 Luật Nhà ở. Tiền đặt cọc từ 01 đến 03 tháng tiền thuê, có thể thỏa thuận cao hơn nhưng không quá 50% giá trị căn nhà, đổi lại người thuê được giảm giá thuê (điểm e khoản 2 Điều 45 Nghị định 100/2024/NĐ-CP). Người có công với cách mạng, hộ nghèo, cận nghèo tại khu vực đô thị và học sinh, sinh viên không bắt buộc phải đặt cọc (các khoản 1, 4 và 11 Điều 76 Luật Nhà ở). Quyền của người thuê, gia hạn và chấm dứt hợp đồng được trình bày ở bài thuê nhà ở xã hội.

Khoản 5 Điều 88 Luật Nhà ở quy định nhà ở xã hội do cá nhân tự xây để cho thuê “chỉ phải thực hiện theo quy định tại Điều 56”. Điều này có nghĩa là chủ nhà không phải xin văn bản thông báo nhà ở đủ điều kiện cho thuê như chủ đầu tư dự án. Nhưng họ vẫn phải tuân thủ pháp luật xây dựng, môi trường, an toàn công trình liền kề, và với nhà nhiều tầng nhiều căn hộ thì cả Điều 57.

Vay vốn ưu đãi trên giấy và trên thực tế

Khoản 4 Điều 85 Luật Nhà ở cho cá nhân được vay vốn ưu đãi để tự xây dựng hoặc cải tạo, sửa chữa nhà ở cho đối tượng nhà ở xã hội thuê. Điều 26 Nghị định 100/2024/NĐ-CP quy định chi tiết:

Nội dungQuy định
Điều kiệnCó khả năng trả nợ; có Giấy chứng nhận đối với công trình nhà ở cần xây hoặc cải tạo; có phương án sử dụng vốn, giấy phép xây dựng nếu phải có; bảo đảm tiền vay bằng quyền sử dụng đất ở và tài sản gắn liền với đất hoặc tài sản khác
Mức vayTối đa 70% tổng mức đầu tư hoặc phương án sử dụng vốn, không quá 70% giá trị tài sản bảo đảm
Thời hạnTối đa 20 năm từ lần giải ngân đầu tiên
Lãi suất tại Ngân hàng Chính sách xã hộiBằng lãi suất cho vay mua, thuê mua nhà ở xã hội; nợ quá hạn bằng 130%
Lãi suất tại tổ chức tín dụngDo hai bên thỏa thuận
Nghĩa vụ kèm theoPhải lập dự án đầu tư; không được kinh doanh dưới hình thức mua bán; báo cáo cơ quan quản lý nhà ở cấp tỉnh định kỳ 03 tháng

Điểm quyết định nằm ở khoản 3 Điều 77 Nghị định 100/2024/NĐ-CP: trong giai đoạn đến năm 2030, Ngân hàng Chính sách xã hội chưa cho cá nhân xây dựng hoặc cải tạo nhà ở để cho thuê vay theo Điều 26. Sau năm 2030, Ngân hàng Chính sách xã hội mới xây dựng đề án trình Chính phủ.

Vì vậy, lựa chọn thực tế hiện nay là vay tại tổ chức tín dụng với lãi suất thỏa thuận. Khoản 3 Điều 50 Nghị định 100/2024/NĐ-CP cho phép ngân sách cấp bù lãi suất cho cá nhân vay vốn để xây dựng hoặc cải tạo nhà ở cho thuê tại tổ chức tín dụng, mức cấp bù do Thủ tướng Chính phủ quyết định. Chủ đất nên hỏi Sở Xây dựng và ngân hàng tại địa phương xem đã có kế hoạch cấp bù lãi suất cho năm tài chính đó chưa, trước khi đưa khoản này vào phương án tài chính.

Có phải thành lập doanh nghiệp không

Cho thuê nhà là hoạt động kinh doanh bất động sản. Khoản 3 Điều 9 Luật Kinh doanh bất động sản 2023 cho cá nhân kinh doanh bất động sản quy mô nhỏ không phải thành lập doanh nghiệp, nhưng phải kê khai nộp thuế. Mức quy mô nhỏ do Chính phủ quy định (khoản 6 Điều 9). Cá nhân cho thuê vượt mức này phải thành lập doanh nghiệp hoặc hợp tác xã có ngành nghề kinh doanh bất động sản (khoản 1 Điều 9).

Với nhà từ 20 căn hộ cho thuê trở lên, yêu cầu đáp ứng điều kiện làm chủ đầu tư dự án tại khoản 1 Điều 57 Luật Nhà ở cũng đẩy chủ đất đến việc thành lập doanh nghiệp để đứng tên dự án. Ở quy mô đó, các ưu đãi và nghĩa vụ của chủ đầu tư được trình bày ở bài đầu tư dự án nhà ở xã hội. Phương án pháp lý và thuế nên được quyết định trước khi xin giấy phép xây dựng, vì đổi chủ thể sau khi đã xây thường tốn kém.

Cải tạo nhà trọ hiện có thành nhà ở xã hội

Khoản 4 Điều 85 Luật Nhà ở bao gồm cả trường hợp cải tạo, sửa chữa nhà ở để cho đối tượng nhà ở xã hội thuê. Một dãy trọ cũ có thể được nâng cấp để đạt tiêu chuẩn tại Điều 28 Nghị định 100/2024/NĐ-CP: khép kín, tối thiểu 8 m² sử dụng mỗi người, công trình từ cấp IV trở lên. Sau đó chủ nhà thực hiện thủ tục báo cáo, cho thuê theo Điều 43.

Thực tế, nhiều dãy trọ hiện hữu không đạt chuẩn diện tích bình quân hoặc không có khu vệ sinh riêng cho từng phòng. Chi phí cải tạo cần được so với lợi ích nhận được.

Vi phạm thường gặp

Hành viHậu quảCăn cứ
Cho thuê người không thuộc đối tượngPhạt 60 đến 80 triệu đồng đối với cá nhân (bằng một nửa mức 120 đến 160 triệu đồng của tổ chức)Điểm b khoản 3 Điều 64, điểm a khoản 4 Điều 5 Nghị định 339/2026/NĐ-CP
Cho thuê không đúng điều kiện, trình tựCùng mức như trênĐiểm c khoản 3 Điều 64 Nghị định 339/2026/NĐ-CP
Xây từ 20 căn trở lên mà không làm thủ tục dự ánXử phạt trong lĩnh vực xây dựng; có thể bị đình chỉ thi công, buộc tháo dỡ phần vi phạmKhoản 1 Điều 57 Luật Nhà ở; Nghị định 339/2026/NĐ-CP
Bán từng cănTrái bản chất nhà ở xã hội do cá nhân xây để cho thuê; nếu đang vay ưu đãi thì vi phạm điều kiện vayKhoản 6 Điều 80 Luật Nhà ở; khoản 5 Điều 26 Nghị định 100/2024/NĐ-CP

Thời hiệu xử phạt vi phạm trong lĩnh vực quản lý, phát triển nhà là 02 năm (khoản 1 Điều 6 Nghị định 339/2026/NĐ-CP).

Câu hỏi thường gặp

Không. Đây là lựa chọn của chủ nhà. Nếu không đăng ký, nhà được cho thuê như nhà ở thông thường. Nhà nhiều tầng nhiều căn hộ vẫn phải đáp ứng Điều 57 Luật Nhà ở dù có gắn nhãn nhà ở xã hội hay không.

Chưa rõ ràng. Khoản 1 Điều 10 Nghị quyết 201/2025/QH15 cho doanh nghiệp thuê nhà ở xã hội để bố trí cho người lao động, nhưng là thuê “của chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội”. Với nhà ở xã hội do cá nhân xây, khoản 6 Điều 80 Luật Nhà ở chỉ nói cho các đối tượng tại khoản 1 Điều 77 thuê, tức là thuê theo từng người. Cách an toàn hơn là doanh nghiệp giới thiệu người lao động, từng người nộp giấy xác nhận và ký hợp đồng với chủ nhà; doanh nghiệp có thể hỗ trợ tiền thuê theo thỏa thuận lao động. Nếu muốn mô hình doanh nghiệp thuê nguyên khối dài hạn, chủ đất nên cân nhắc thành lập doanh nghiệp và làm dự án nhà ở xã hội để cho thuê.

Việc đăng ký cư trú thực hiện theo pháp luật về cư trú khi có hợp đồng thuê hợp pháp. Chủ nhà nên ghi rõ thỏa thuận này trong hợp đồng.

Luật Nhà ở không có cơ chế bán lại sau một thời hạn cho nhà ở xã hội do cá nhân xây để cho thuê, khác với dự án nhà ở xã hội chỉ để cho thuê của chủ đầu tư (khoản 9 Điều 88 Luật Nhà ở). Nếu muốn chuyển sang mục đích khác, chủ nhà phải chấm dứt việc cho thuê theo chính sách và tuân thủ điều kiện chung của pháp luật về nhà ở, kinh doanh bất động sản, kèm theo việc tất toán khoản vay ưu đãi nếu có.

Nên cân nhắc gì trước khi khởi công

Chủ đất muốn xây nhà ở xã hội cho thuê nên trả lời ba câu hỏi:

  • Số căn hộ dự kiến có vượt ngưỡng 20 không.
  • Khung giá thuê của tỉnh có đủ bù chi phí vốn khi chưa có vay ưu đãi không.
  • Có muốn chịu sự hậu kiểm về đối tượng thuê lâu dài không.

Nếu cả ba câu đều thuận, dự án phát triển nhà ở xã hội có thể giúp tiếp cận tốt hơn các doanh nghiệp thuê dài hạn và các chính sách hỗ trợ sắp tới. Nếu không, xây nhà cho thuê thông thường đúng quy chuẩn có khi là lựa chọn gọn hơn. Luật sư của Quốc Ấn hỗ trợ kiểm tra pháp lý thửa đất, quy hoạch, lựa chọn mô hình cá nhân hay doanh nghiệp, soạn hợp đồng thuê và làm việc với cơ quan cấp phép, Ủy ban nhân dân cấp xã. Xem dịch vụ luật sư đất đai.

Thông tin trong bài phản ánh các quy định pháp luật tại thời điểm biên soạn và mang tính chất tham khảo chung cho từng nhóm quan hệ pháp luật. Mỗi vụ việc thực tế đều có các tình tiết và chứng cứ độc lập; để được đánh giá chính xác vị thế pháp lý và định hướng giải quyết tranh chấp hiệu quả, vui lòng liên hệ với Luật Quốc Ấn.

Chưa rõ vấn đề pháp lý của mình?

Mô tả vụ việc - Luật Quốc Ấn phản hồi bằng văn bản đánh giá sơ bộ trong 24 giờ làm việc, trước khi bạn quyết định sử dụng dịch vụ.

Đặt lịch tư vấn 0965 679 698